Bảo vệ cây ăn quả, giảm thiểu tối đa thiệt hại do hạn mặn

TMO - Để ứng phó hiệu quả với hạn, mặn trong mùa khô, các ngành chức năng tỉnh Vĩnh Long tập trung hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp, tăng cường trữ nước ngọt, bảo vệ vườn cây ăn quả trước nguy cơ suy giảm năng suất.

Trong những năm gần đây, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến ngày càng phức tạp, tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các vùng chuyên canh cây ăn quả. Trước nguy cơ thiệt hại gia tăng, nhiều địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo vệ vườn cây, ổn định năng suất và thu nhập cho người dân. Các ngành chức năng tăng cường theo dõi diễn biến mặn, kịp thời thông tin, cảnh báo để nông dân chủ động điều chỉnh lịch tưới tiêu, lấy nước phù hợp.

Theo Viện Cây ăn quả miền Nam, mùa khô 2015-2016 và 2019-2020 đã ghi nhận mức độ mặn xâm nhập sâu kỷ lục, gây ảnh hưởng nặng nề đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng. Trước thực trạng này, việc đánh giá khả năng chống chịu mặn của các loại cây ăn trái chủ lực, xác định ngưỡng chịu mặn và tìm hiểu cơ chế thích nghi là yêu cầu cấp thiết.

Theo đó, từ 2 đợt hạn, mặn năm 2015-2016 và năm 2019-2020 tại ĐBSCL, qua đánh giá thực tế thì Viện Cây ăn quả miền Nam phân nhóm khả năng chịu mặn của một số cây ăn trái. Cụ thể, nhóm cây trồng mẫn cảm với mặn là sầu riêng, chôm chôm, bòn bon, măng cụt, bơ, chuối, khế, nhãn, đu đủ, chanh dây (dưới 1‰); chịu mặn trung bình như cây có múi, ổi, dứa (khóm), vú sữa, thanh long, sơ ri, ca cao (1-2‰); chịu mặn khá như mít, xoài, mãng cầu xiêm, na (3-4‰); chịu mặn tốt như dừa, sa pô, me, nho (5-6‰, tùy theo giống).

Trong số này, sầu riêng là một trong những loại cây mẫn cảm nhất với mặn và đặc biệt nhạy cảm trong giai đoạn cây con và 1-3 năm đầu sau trồng, cũng như thời kỳ ra hoa, đậu trái, khi mặn dễ gây rụng hoa và trái non. Xoài mẫn cảm ở giai đoạn cây non dưới 2 năm tuổi và khi ra đọt non, phân hóa mầm hoa, do mặn ảnh hưởng đến sự phát triển chồi và quá trình thụ phấn. Thanh long thường chịu mặn tốt hơn, nhưng vẫn dễ bị ảnh hưởng trong giai đoạn ra nụ hoa và nuôi trái, khi bộ rễ và mô trái cần nhiều nước.

Bên cạnh đó, bưởi, cam, quýt, giai đoạn cây mới trồng và thời kỳ phân hóa mầm hoa, nuôi trái là thời điểm dễ tổn thương nhất, mặn có thể gây vàng lá, rụng trái và giảm phẩm chất. Chuối tuy có khả năng chịu mặn ở mức trung bình nhưng vẫn nhạy cảm trong giai đoạn trổ buồng và nuôi trái, khi sự thiếu hụt nước và ion khoáng do mặn ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước và chất lượng buồng chuối.

Trước thực tế trên, công tác thủy lợi được tỉnh Vĩnh Long tập trung ưu tiên, từ việc vận hành linh hoạt các cống ngăn mặn, trữ ngọt đến nạo vét kênh mương, đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất. Ngành nông nghiệp hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật như tưới tiết kiệm, che phủ gốc, bón phân cân cho cây trồng trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Một số địa phương cũng khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, lựa chọn giống cây ăn quả có khả năng chịu hạn, chịu mặn tốt hơn. Những giải pháp này góp phần hạn chế thiệt hại, bảo vệ diện tích cây ăn quả – thế mạnh kinh tế quan trọng của tỉnh Vĩnh Long.

Ngành nông nghiệp Vĩnh Long đẩy mạnh hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tránh hạn, mặn cho cây ăn quả. (Ảnh: TL). 

Song song đó, theo ngành chức năng, để nâng cao khả năng chống chịu mặn cho các loại cây ăn trái chủ lực tại ĐBSCL nói chung và tỉnh Vĩnh Long nói riêng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ lựa chọn vùng trồng, giống và gốc ghép, kỹ thuật canh tác, ứng dụng công nghệ cho đến phục hồi vườn cây sau hạn, mặn.

Việc hướng dẫn nông dân áp dụng linh hoạt, hợp lý các biện pháp quản lý tưới tiêu, dinh dưỡng và cải tạo đất sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại, duy trì năng suất và chất lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Đối với vườn trồng mới, cần chọn khu vực có thời gian xâm nhập mặn ngắn, nồng độ mặn không vượt quá nhiều lần ngưỡng chịu mặn của giống cây.

Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu, lai tạo và tuyển chọn các giống cây trồng chịu mặn cao, phù hợp với từng vùng sinh thái. Điều này giúp giảm nguy cơ thiệt hại, tạo điều kiện cho cây phát triển ổn định và bền vững.

Để ứng phó với hạn, mặn, thời gian qua, ngành nông nghiệp và môi trường Vĩnh Long đã xác định từng vùng, từng khu vực có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn để triển khai các biện pháp cụ thể, bảo đảm giảm thiểu ảnh hưởng đến sản xuất và dân sinh. Bố trí mùa vụ sản xuất phù hợp với từng đối tượng cây trồng, rà soát, điều chỉnh cơ cấu cây trồng, lịch thời vụ sản xuất phù hợp, tránh thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt trùng thời gian sinh trưởng nhạy cảm của cây trồng.

Đồng thời, khuyến cáo nông dân sử dụng giống thích nghi với điều kiện hạn, mặn; ứng dụng các tiến bộ khoa học- kỹ thuật về canh tác, chăm sóc cây trồng trong điều kiện thiếu nước ngọt, tưới tự động, tưới nhỏ giọt, phun sương, tưới ướt khô xen kẽ... để tiết kiệm nước.

Khuyến cáo mức độ chịu mặn của một số loại cây trồng phổ biến để người dân biết và lấy nước tưới cho phù hợp; kiên quyết không để người dân sản xuất tự phát, không theo quy hoạch, trái lịch thời vụ ở những khu vực có nguy cơ thiếu nước tưới.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, bên cạnh việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm giảm chi phí sản xuất lúa và canh tác thích ứng trong điều kiện hạn hán, xâm nhập mặn, ngành nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lượng cao, chống chịu tốt trong điều kiện hạn, mặn và sâu bệnh hại. Đồng thời, chủ động phòng, chống hạn, mặn; nâng cao khả năng trữ nước, tăng cường điều phối liên ngành và công bố kịch bản nguồn nước để các địa phương chủ động ứng phó.

Bảo vệ cây ăn quả trước tác động của hạn hán, xâm nhập mặn là nhiệm vụ mang tính cấp bách nhưng cũng lâu dài đối với tỉnh Vĩnh Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét. Những nỗ lực chủ động từ chính quyền địa phương và ngành chức năng đã thể hiện quyết tâm giảm thiểu tối đa thiệt hại, giữ vững sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Trong dài hạn, phát triển nông nghiệp thích ứng với hạn, mặn không chỉ giúp Vĩnh Long giảm thiểu rủi ro trước mắt mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị cây ăn quả, khẳng định vị thế của địa phương trong vùng ĐBSCL.

Lê Yến