10 sự kiện, vấn đề quốc tế nổi bật liên quan đến tài nguyên thiên nhiên, môi trường năm 2025

TMO - Năm 2025 khắc họa rõ nét một thế giới ngày càng dễ tổn thương trước sức tàn phá của thiên tai.  Từ siêu bão tàn phá Tây Thái Bình Dương và châu Á, các đợt nắng nóng kéo dài ở Nam Á, đến hàng trăm trận lũ quét và hàng triệu hecta rừng bị thiêu rụi trên toàn cầu - tất cả cho thấy mức độ dị thường chưa từng có của khí hậu. 

Tạp chí điện tử Thiên nhiên và Môi trường tiếp tục bình chọn sự 10 kiện/vấn đề quốc tế nổi bật liên quan đến lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên, môi trường năm 2025.

1- Mỹ rút khỏi Hiệp định Paris

Kể từ ngày 27/1, Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Quyết định trên đã loại bỏ một trong những quốc gia phát thải lớn nhất thế giới khỏi các nỗ lực toàn cầu nhằm đối phó với biến đổi khí hậu. 

Kể từ ngày 27/1, Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu.

Kể từ khi 200 quốc gia cùng ký kết tham gia Hiệp định Paris vào năm 2015 với mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C so với mức trước thời kỳ công nghiệp để tránh những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu, Mỹ là nước đầu tiên rút khỏi Hiệp định này. Vào năm 2017, khi ông Trump đang giữ nhiệm kỳ đầu tiên cũng đã rút khỏi Hiệp định Paris. 

2 - Năm Quốc tế Bảo tồn sông băng

Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua nghị quyết tuyên bố năm 2025 là Năm Quốc tế Bảo vệ sông băng, đồng thời công bố ngày 21/3 hằng năm kể từ năm 2025 là Ngày Thế giới bảo tồn sông băng, một dấu mốc quan trọng trong nỗ lực toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ các nguồn nước ngọt quý giá.

Ngày 21/3 hằng năm kể từ năm 2025 được chọn là Ngày Thế giới bảo tồn sông băng. 

Theo báo cáo của Liên hợp quốc, hiện nay sông băng và tảng băng dự trữ khoảng 70% nước ngọt toàn cầu và có gần 2 tỷ người sống dựa vào nước từ sông băng, tuyết tan và nước chảy từ núi để sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và năng lượng. Sự tan chảy sông băng kéo theo mực nước biển dâng cao hơn khoảng 20cm so với năm 1900, gây ra nhiều rủi ro về nguồn nước đối với các cộng đồng dân cư, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực và tác động đến kinh tế toàn cầu.

3 - Ngày Môi trường thế giới 2025: Quyết liệt ngăn chặn ô nhiễm rác thải nhựa

Ngày Môi trường Thế giới (5/6) năm 2025 được Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc lựa chọn chủ đề là “Chấm dứt ô nhiễm nhựa”. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), lượng rác thải nhựa trên thế giới đã tăng gấp đôi trong 20 năm qua, từ 156 triệu tấn năm 2000 lên 353 triệu tấn vào năm 2019, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng gần gấp 3 - đạt hơn 1 tỷ tấn vào năm 2060.

Liên hợp quốc cho biết hiện nay mỗi năm thế giới lại sản xuất ra tổng cộng 440 triệu tấn nhựa nhưng con số này sẽ tăng lên thành 1 tỷ 200 triệu tấn trong các năm tới. Các chuyên gia cho rằng thế giới đang đối mặt với cuộc khủng hoảng vi nhựa và tình hình có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu vấn đề rác thải nhựa không được giải quyết triệt để.

4 - Biến đổi khí hậu ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực toàn cầu

Trong bối cảnh thời tiết cực đoan diễn ra thường xuyên hơn, hệ thống lương thực toàn cầu đang chịu áp lực chưa từng có do sản xuất bị gián đoạn bởi hạn hán và lũ lụt. Báo cáo Khủng hoảng lương thực toàn cầu 2025 cho thấy, hiện tượng El Nino đã gây ra đợt hạn giữa mùa nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ tại miền Nam châu Phi. Hệ quả là mất mùa trên diện rộng ở Lesotho, Malawi, Mozambique, Namibia, Zambia và Zimbabwe, với sản lượng ngũ cốc năm 2024 tại nhiều khu vực giảm 30 - 50% so với trung bình 5 năm gần nhất.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực toàn cầu. 

Không dừng ở khâu sản xuất, biến đổi khí hậu còn làm đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu. Thiên tai khiến hạ tầng giao thông, kho bãi, bến cảng bị gián đoạn, kéo theo tổn thất sau thu hoạch tăng cao. Tình trạng này đe dọa sự ổn định xã hội, bởi giá lương thực luôn là yếu tố nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng trăm triệu hộ gia đình.

Theo dự báo, đến năm 2050, sản lượng lương thực toàn cầu có thể giảm từ 10 - 20% trong khi nhu cầu tăng hơn 50%. Nguy cơ khủng hoảng lương thực mang tính khu vực, đặc biệt tại châu Phi, Nam Á và các vùng đồng bằng sông lớn ở Đông Nam Á, hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

5 - Hội nghị Khí hậu APEC 2025: Thúc đẩy hợp tác khu vực ứng phó với biến đổi khí hậu

Trong hai ngày 07-09/8/2025 tại Trung tâm Hội nghị BEXCO, TP. Busan (Hàn Quốc) đã diễn ra Hội nghị về khí hậu APEC 2025, diễn đàn quan trọng để các nền kinh tế thành viên trao đổi, quyết định các vấn đề then chốt liên quan đến trách nhiệm và nỗ lực thực hiện ứng phó với biến đổi khí hậu khu vực.

Hội nghị Khí hậu APEC 2025 diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng phức tạp, khó lường, tác động ngày càng nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu, ảnh hưởng đến phát triển bền vững của các nước và sinh kế của người dân, đòi hỏi các quốc gia hành động khẩn trương, mạnh mẽ và tăng cường hợp tác quốc tế, phối hợp hành động để đạt được mục tiêu đề ra trong Thỏa thuận Paris.

Mục tiêu chính của Hội nghị là làm rõ các thách thức khí hậu đặc thù mà khu vực APEC đang đối mặt, bao gồm tác động đến kinh tế, xã hội và môi trường; đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, chia sẻ giải pháp thích ứng hiệu quả.

6 - Ô nhiễm không khí xuyên biên giới

Báo cáo Triển vọng Môi trường Toàn cầu lần thứ 7 (GEO-7) của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cho thấy ô nhiễm không khí đang ảnh hưởng gần như toàn bộ dân số thế giới, thông qua sự phơi nhiễm với bụi mịn, khí độc, vi nhựa, kim loại nặng và khí nhà kính (GHG).

Châu Á tiếp tục là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Năm 2025, thủ đô Tehran của Iran nhiều lần phải đóng cửa trường học và ngừng các hoạt động công cộng khi chỉ số chất lượng không khí vượt ngưỡng 160 – mức “không lành mạnh” đối với toàn bộ dân cư. Tại Ấn Độ, New Delhi và Kolkata thường xuyên ghi nhận mức ô nhiễm ở ngưỡng nguy hại. 

Ô nhiễm không khí nghiêm trọng tại thủ đô New Delhi của Ấn Độ. 

Ô nhiễm không khí cũng cho thấy rõ tính chất xuyên biên giới, khi lan tới cả những khu vực từng được xem là “đáng sống” nhất thế giới. Ở Bắc Mỹ, các vụ cháy rừng quy mô lớn tại Canada đã tạo ra những đám khói dày đặc bao phủ nhiều thành phố lớn của Mỹ trong nhiều tuần. Tại châu Âu, Paris, Milan, cùng nhiều thành phố công nghiệp ở Đức và Ba Lan tiếp tục hứng chịu các đợt ô nhiễm kéo dài do giao thông, sưởi ấm bằng nhiên liệu hóa thạch và các hiện tượng thời tiết cực đoan như nghịch nhiệt. 

7 - Hiệp định toàn cầu bảo vệ biển cả chính thức có hiệu lực từ năm 2026 

Hiệp định Liên hợp quốc về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học ở vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (Hiệp định về biển cả) sẽ chính thức có hiệu lực từ tháng 1/2026. Hiệp định hướng tới mục tiêu bảo tồn các khu vực đa dạng sinh học nằm ngoài vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia, vốn chiếm khoảng 60% diện tích đại dương.

Hiệp định về biển cả hướng tới mục tiêu bảo tồn các khu vực đa dạng sinh học. Ảnh minh họa.

Theo Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, văn kiện này thiết lập các quy tắc ràng buộc nhằm bảo tồn và khai thác bền vững tài nguyên biển. Hiện chỉ khoảng 1% vùng biển quốc tế có biện pháp bảo vệ pháp lý. Hiệp định về biển cả là khuôn khổ pháp lý đầu tiên nhằm bảo vệ sự đa dạng sinh học ở những vùng biển quốc tế nằm ngoài phạm vi quyền hạn của bất kỳ quốc gia riêng lẻ nào.

Hiệp định tạo ra một quy trình pháp lý để các nước thành lập các khu bảo tồn tại vùng biển khơi, bao gồm luật lệ đối với các hoạt động có khả năng gây hại như khai thác khoáng sản biển sâu. Hiệp định cũng thiết lập một khuôn khổ cho việc chia sẻ công nghệ, cơ chế tài trợ và hợp tác khoa học giữa các quốc gia. 

8 - Thiên tai tàn phá nhiều quốc gia

Năm 2025, các quốc gia trên thế giới hứng chịu thiệt hại nặng nề  trước sức tàn phá của thiên tai. Những trận động đất, bão, lũ quét, cháy rừng, cháy chung cư và đợt nắng nóng nghiêm trọng buộc các quốc gia cần rà soát lại năng lực ứng phó.

Trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra gần thành phố Mandalay tàn phá nghiêm trọng miền Bắc Myanmar. 

Những trận cháy rừng tàn khốc nhất lịch sử California, Mỹ, khi các đám cháy Palisades, Eaton và Hurst lan rộng khắp Los Angeles vào đầu tháng 1/2025. Ít nhất 30 người thiệt mạng, toàn bộ khu dân cư bị phá hủy và hàng nghìn người mất nhà cửa. Cuối tháng 3/2025, một trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra gần thành phố Mandalay đã tàn phá nghiêm trọng miền Bắc Myanmar, san phẳng nhiều thị trấn, làm sập hàng loạt công trình và cướp đi sinh mạng của hơn 2.700 người... 

Năm 2025 đã trở thành năm nóng kỷ lục tại nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là Trung Á, vành đai Sahel ở châu Phi và Bắc Âu. Tại châu Âu, khoảng 10 quốc gia đang tiến sát hoặc tiệm cận mức nhiệt trung bình năm cao nhất lịch sử Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Anh trải qua mùa hè nóng nhất từ trước tới nay, với nắng nóng kéo dài làm bùng phát các vụ cháy rừng trên diện rộng.

Các cơn bão kéo theo lũ lụt, sạt lở đất khiến nhiều quốc gia thiệt hại nặng nề. 

Trong tháng 11, các cơn bão và lũ lụt tại Nam và Đông Nam Á đã gây thiệt hại khoảng 25 tỷ USD, khiến hơn 1.750 người thiệt mạng tại Thái Lan, Indonesia, Sri Lanka, Việt Nam và Malaysia. Đám cháy ở cụm chung cư Wang Fuk Court bùng lên chiều 26/11 quanh khu vực giàn giáo của dự án sửa chữa, sau đó lan sang 7/8 tòa tháp trong khu phức hợp, nơi có hơn 4.600 cư dân sinh sống, khiến ít nhất 159 người thiệt mạng. Đây là vụ hỏa hoạn nghiêm trọng nhất Hong Kong trong hơn 70 năm. 

9 - COP30: Thúc đẩy hành động vì khí hậu mạnh mẽ hơn

Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) diễn ra từ ngày 10-21/11 tại Belem (Brazil) được kỳ vọng sẽ thúc đẩy giai đoạn hành động mạnh mẽ hơn trong bảo vệ khí hậu thế giới, hướng tới tương lai công bằng và bền vững.

Hội nghị COP30 thúc đẩy các quốc gia hành động mạnh mẽ hơn trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu. 

Các bên nhất trí tăng gấp ba tài chính thích ứng vào năm 2035 trong khuôn khổ Mục tiêu định lượng có thể thu thập được từ COP29, nhằm huy động ít nhất 300 tỷ USD/năm từ nguồn công và tổng 1,3 nghìn tỷ USD/năm từ mọi nguồn. Đồng thời, xây dựng các chỉ số đo lường tiến độ thích ứng thực tế, giúp theo dõi hiệu quả bảo vệ cộng đồng. Tuy nhiên, kết quả hội nghị vẫn gây thất vọng khi không thể đưa ra lộ trình rõ ràng cho việc loại bỏ dầu, than và khí đốt. 

10 - Nhiều quốc gia khôi phục năng lượng hạt nhân

Nhiều tín hiệu cho thấy năng lượng hạt nhân đang trở lại mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), trên thế giới hiện có 63 lò phản ứng đang được xây dựng và 416 lò đang vận hành tại 31 quốc gia. Trong đó, Pháp muốn duy trì 57 lò hiện có và xây thêm ít nhất 6 lò mới.  Các lò phản ứng cũ ở Bỉ hoặc Argentina được kéo dài hoạt động, xây lò mới tại Pháp hay Ấn Độ, hoặc chuẩn bị dự án đầu tiên như ở Estonia. Italy - nơi từng đóng cửa toàn bộ lò phản ứng sau hai cuộc trưng cầu năm 1987 và 2011 - nay cũng đang xem xét quay trở lại với “điện hạt nhân bền vững”.

Điện hạt nhân được khôi phục hoạt động tại nhiều quốc gia. 

Ngân hàng Thế giới cũng đưa điện hạt nhân vào danh mục lựa chọn hỗ trợ những nước đang phát triển. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đầu tư điện hạt nhân đã tăng 50% trong vòng 5 năm qua và có thể vượt 70 tỷ USD vào năm 2025, cho cả xây mới lẫn duy tu các lò hiện có./.

10 hoạt động nổi bật của Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam năm 2025

10 sự kiện nổi bật lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên, môi trường năm 2025

TMO