Khai thác gắn với bảo tồn - hướng đi bền vững cho nghề cá Hà Tĩnh

TMO - Trước yêu cầu phát triển bền vững, tỉnh Hà Tĩnh đẩy mạnh nghề cá theo hướng khai thác có trách nhiệm, gắn với bảo tồn hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản; từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ tài nguyên biển.

Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản ven bờ suy giảm và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng đặt ra cấp thiết, Hà Tĩnh đã và đang lựa chọn hướng đi khai thác gắn với bảo tồn như một giải pháp căn cơ cho nghề cá. Cùng với đó, công tác tái tạo nguồn lợi thủy sản thông qua thả giống, bảo vệ bãi sinh sản, khu vực cấm khai thác theo mùa vụ được chú trọng.

Nhận thức của ngư dân cũng từng bước được nâng lên khi các chương trình tuyên truyền, tập huấn về khai thác bền vững, bảo vệ môi trường biển được triển khai thường xuyên. Hà Tĩnh hiện có 3.969 tàu cá được đăng ký, cập nhật đầy đủ trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; trong đó, 3.967 tàu đủ điều kiện tham gia hoạt động khai thác hải sản.

100% tàu cá khai thác vùng khơi đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS); không có tàu cá, ngư dân vi phạm khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài; chưa phát hiện các trường hợp môi giới, móc nối đưa tàu cá đi khai thác trái phép. Việc quản lý chặt chẽ đội tàu, tổ chức khai thác đúng quy định đã góp phần giữ vững ngư trường ổn định, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Sản lượng khai thác hải sản năm 2025 ước đạt trên 45.000 tấn, tăng 8,7% so với năm 2024. Đây là những kết quả quan trọng, phản ánh hiệu quả thực chất trong công tác quản lý nghề cá của địa phương. Trong các đợt cao điểm chống khai thác IUU, tỉnh đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều nội dung trọng tâm, từ đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật cho ngư dân đến kiểm soát chặt chẽ tàu cá xuất, cập bến; tăng cường giám sát hành trình qua thiết bị VMS; kiên quyết ngăn chặn các hành vi vi phạm ranh giới khai thác và khai thác hải sản bất hợp pháp.

Đặc biệt, tỉnh đã hoàn thành việc xác minh, xử lý 100% các trường hợp mất kết nối VMS, khép hồ sơ xử phạt hành chính theo yêu cầu của Trung ương, thể hiện rõ quyết tâm siết chặt kỷ cương trong quản lý nghề cá. Theo đó, các lực lượng chức năng đã xử lý 39 tàu cá vi phạm quy định, với tổng số tiền xử phạt hơn 1 tỷ đồng.

Lãnh đạo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (Bộ CHQS tỉnh) cho biết, trong năm 2025, đơn vị đã chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn và các đơn vị biên phòng tuyến biển triển khai đầy đủ, nghiêm túc nhiệm vụ được giao, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các ngành chức năng nhằm tạo sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt. Trọng tâm được đặt vào công tác tuyên truyền, vận động ngư dân; chủ động nắm chắc tình hình, điều tra, xác minh; tăng cường tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, qua đó bảo đảm an ninh, an toàn cho hoạt động khai thác trên biển”.

Nhiều địa phương ven biển cũng đã có cách làm linh hoạt, sát thực tiễn trong công tác chống khai thác IUU. Với hơn 450 tàu cá đang hoạt động, phường Hải Ninh được xem là một trong những địa bàn trọng điểm khai thác của tỉnh.

Tỉnh Hà Tĩnh hướng tới xây dựng nghề cá theo hướng bền vững. (Ảnh minh hoạ). 

Theo chia sẻ của ngư dân xã Lộc Hà cho biết, thông qua các buổi tuyên truyền, tập huấn của chính quyền và ngành chức năng, ngư dân đã nắm rõ quy định, chủ động vận hành ổn định thiết bị VMS; khi mất tín hiệu kịp thời báo về đất liền.

Ngư dân thực hiện đầy đủ việc ghi nhật ký khai thác trên hệ thống điện tử và chấp hành nghiêm các quy định trong quá trình khai thác trên biển. Song song với siết chặt quản lý, giám sát hoạt động khai thác, Hà Tĩnh chú trọng đầu tư, nâng cấp hạ tầng hậu cần nghề cá, coi đây là bước đi quan trọng để phát triển kinh tế biển ổn định, bền vững.

Hiện nay, toàn tỉnh Hà Tĩnh đã có 3 cảng cá (Xuân Hội, Thạch Kim, Cửa Nhượng) và 4 âu trú bão (Cửa Hội, Cửa Sót, Cửa Nhượng, Cửa Khẩu) được đưa vào vận hành, từng bước đáp ứng nhu cầu neo đậu, bốc dỡ, tiêu thụ hải sản của ngư dân. Tỉnh cũng đang tiếp tục đề nghị Bộ NN&MT sớm triển khai dự án Cảng cá Kỳ Ninh (phường Hải Ninh) theo quy hoạch đã được phê duyệt. Lãnh đạo Chi cục Thủy sản cho biết, việc đầu tư, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao năng lực hệ thống cảng cá không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của lĩnh vực thủy sản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc thủy sản theo quy định.

Đồng thời, ngành chuyên môn đã tiến hành tham mưu, đề xuất các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân, nhất là đối với các chủ tàu cá không còn nhu cầu hoặc không đủ điều kiện tiếp tục hoạt động khai thác, thông qua hỗ trợ giải bản tàu cá, định hướng chuyển đổi sinh kế phù hợp, giảm lãi suất cho vay, từng bước giảm áp lực khai thác ven bờ, góp phần cơ cấu lại nghề cá theo hướng hiện đại. Khai thác gắn với bảo tồn không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là định hướng lâu dài cho sự phát triển bền vững của nghề cá Hà Tĩnh.

Những chuyển biến tích cực thời gian qua cho thấy, nếu có cách tiếp cận đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành cùng cộng đồng ngư dân, mục tiêu vừa phát triển kinh tế biển vừa bảo vệ tài nguyên hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn không nhỏ khi sức ép mưu sinh, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường biển ngày càng gia tăng.

Do đó, Hà Tĩnh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý nghề cá, tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ trong giám sát khai thác và bảo vệ nguồn lợi, hình thành ý thức tự giác, trách nhiệm với biển trong mỗi người dân. Chỉ khi khai thác được kiểm soát hợp lý và nguồn lợi thủy sản được phục hồi bền vững, nghề cá Hà Tĩnh mới có thể phát triển ổn định, góp phần bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân và giữ gìn môi trường biển cho các thế hệ mai sau.

Quang Hà