Lào Cai: Đa dạng hóa cây trồng chuyển đổi trên đất lúa

TMO - Trong năm 2026, tỉnh Lào Cai sẽ thực hiện chuyển đổi 289,16 ha đất trồng lúa sang các loại cây trồng và mô hình sản xuất khác, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho người dân.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất lúa nhằm mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất đối với diện tích kém hiệu quả; bảo đảm phù hợp với định hướng phát triển trồng trọt, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các nguồn tài nguyên khác; tạo điều kiện thuận lợi để phát triển hợp tác, liên kết sản xuất, xây dựng vùng hàng hoá tập trung.

Trong tổng diện tích chuyển đổi trong năm nay, đất trồng lúa chuyển sang trồng cây hàng năm chiếm 254,44 ha; trồng cây lâu năm 24,51 ha; trồng lúa kết hợp nuôi thủy sản 10,21 ha. Một số xã có diện tích chuyển đổi lớn, gồm: Dền Sáng 75,7 ha; Trấn Yên 41,09 ha; Trịnh Tường 36 ha; Bản Lầu 37 ha; Đông Cuông 13,5 ha; Bảo Hà 11 ha; Chấn Thịnh 11,8 ha… Ngoài ra, nhiều xã, phường khác cũng thực hiện chuyển đổi với quy mô từ 1 - 10 ha, gắn với cây trồng chủ lực và mô hình sản xuất phù hợp thực tế.

Năm 2025, tỉnh Lào Cai thực hiện chuyển đổi 1.850 ha diện tích cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây trồng chủ lực, cây trồng tiềm năng có giá trị kinh tế cao, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Trong đó, chuyển đổi sang trồng mới 336 ha chè, 808 ha chuối, 211 ha dứa, 80 ha cây dược liệu và 410 ha các loại cây trồng khác, phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng và định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh.

Cây chè được Lào Cai xác định cần ưu tiên trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng (Ảnh: BC). 

Các địa phương có diện tích chuyển đổi lớn: Mường Khương, Bắc Hà, Sa Pa và Bảo Yên. Đến nay, diện tích các cây trồng chủ lực trên địa bàn tỉnh tiếp tục được mở rộng, với 16.082 ha chè, 6.555 ha cây dược liệu, 3.884 ha chuối, 2.616 ha dứa. Việc chuyển đổi cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, góp phần nâng cao hệ số sử dụng đất, tăng thu nhập trên đơn vị diện tích canh tác, thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Trong các cây trồng chủ lực, cây chè được Lào Cai xác định cần ưu tiên cao trong quá trình chuyển đổi giống. Chè không chỉ là cây trồng truyền thống của nhiều địa phương tại Lào Cai mà còn là mặt hàng nông sản có tiềm năng lớn để xuất khẩu nếu được đầu tư đúng mức về giống, kỹ thuật canh tác và chế biến sau. 

Tại xã Bản Lầu một trong những vùng chè trọng điểm của tỉnh Lào Cai, gia đình chị Vàng Thị Phương đã có thu nhập ổn định hơn khi thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng hiệu quả. Gia đình chị hiện có gần 1 ha chè được chia thành ba khoảnh với các giống khác nhau: Khoảng 3.000m² chè trung du, 3.000m² chè shan cổ thụ trồng khoảng 40 năm và hơn 3.000m² chè shan trồng được 10 năm.

Theo chị Phương, chè trung du tuy nhiều búp nhưng chất lượng không cao do lá mỏng, búp nhỏ. Ngược lại chè shan có búp to, lá dày, cho năng suất cao hơn và được thị trường ưa chuộng hơn. Đặc biệt, diện tích chè shan mới trồng cho năng suất vượt trội so với phần chè đã trồng hàng chục năm do già cỗi cũng như hạn chế về kỹ thuật trồng lạc hậu trước đây. Với diện tích chè đã già cỗi, cây mọc thưa, nhiều cây chết, tán cây cao và không còn khả năng phục hồi tốt, gia đình chị Phương đang có kế hoạch chuyển đổi dần sang các giống mới có năng suất và chất lượng tốt hơn.

Bên cạnh chè, chuối và dứa là hai cây trồng chủ lực đang có bước chuyển mình rõ nét. Với cây chuối, Lào Cai đang từng bước thay thế các giống cũ bằng giống chuối tiêu xanh được nhân giống bằng phương pháp cấy mô, phù hợp với mục tiêu xuất khẩu.  Ngành nông nghiệp Lào Cai cũng đang tích cực khảo nghiệm và lựa chọn các giống chuối mới như chuối tiêu hồng, chuối tiêu lùn… nhằm đa dạng hóa sản phẩm và phù hợp hơn với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu từng vùng cũng như nhu cầu tiêu dùng của thị trường nội địa và quốc tế.

Với cây dứa, hiện giống dứa Queen là giống truyền thống với đặc điểm quả nhỏ, vị ngọt vẫn đang được người dân trồng phổ biến, nhất là để phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, trong bối cảnh có doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng nhà máy chế biến nông sản tại vùng dứa nguyên liệu, giống Queen bộc lộ nhiều hạn chế như năng suất thấp, không phù hợp với quy trình chế biến công nghiệp hiện đại. Vì vậy, Lào Cai đang triển khai kế hoạch chuyển đổi khoảng 500 ha trồng dứa sang các giống mới như MD2 và H180... 

Trong năm 2026, tỉnh Lào Cai sẽ thực hiện chuyển đổi 289,16 ha đất trồng lúa sang các loại cây trồng khác. 

Nhiều năm qua tại 3 xã: Hạnh Phúc, Phình Hồ, Trạm Tấu, khoai sọ nương là một trong những cây trồng chủ lực trong chương trình chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng, trở thành cây xóa nghèo, giúp đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây phát triển kinh tế bền vững. Năm 2025, diện tích trồng khoai sọ nương tại 3 xã tiếp tục được duy trì và mở rộng với 950 ha, trong đó, xã Hạnh Phúc 366 ha, xã Trạm Tấu 252 ha và xã Phình Hồ 332 ha. 

Ngoài ra, các xã vùng cao cũng chú trọng phát triển rau màu nhằm đa dạng hóa cơ cấu giống cây trồng, nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích đất canh tác. Các loại rau như su hào, bắp cải, súp lơ, khoai tây… được trồng theo mùa vụ, áp dụng kỹ thuật làm đất, gieo trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Được hướng dẫn kỹ thuật đồng bộ từ khâu làm đất đến thu hoạch, bảo quản giúp hàng chục ha rau màu đạt chất lượng, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng./.

Minh Thu