Bảo tồn tài nguyên tại Khu dự trữ sinh quyển cao nguyên Kon Hà Nừng

TMO - Khu dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng được đánh giá là đại diện tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng của khu vực Tây Nguyên mức độ đa dạng sinh học rất cao. Tỉnh Gia Lai đang triển khai đồng bộ các giải pháp hướng tới mục tiêu hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng có diện tích gần 413.512 ha. Toàn bộ khu vực được khoanh vùng thành 3 khu chức năng, trong đó, vùng lõi bao gồm toàn bộ diện tích Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng; vùng đệm, vùng chuyển tiếp

Khu vực này có hệ động, thực vật phong phú và đa dạng bậc nhất Việt Nam với khoảng 87 loài thú, 326 loài chim, 77 loài bò sát, 58 loài lưỡng cư, 321 loài côn trùng và nhiều nhóm động vật khác đã được ghi nhận. Đáng chú ý, cao nguyên Kon Hà Nừng có khá nhiều động vật quý hiếm đang sinh sống, trong đó có 3 loài thú đặc hữu của Đông Dương bao gồm voọc chà vá chân xám, vượn đen má hung Trung Bộ và mang lớn.

Điểm nổi bật tại cao nguyên Kon Hà Nừng là hệ sinh thái phong phú, đa dạng, trong đó, đặc trưng là rừng kín nhiệt đới thường xanh cây lá rộng, rừng kín nhiệt đới thường xanh cây lá kim, rừng thưa thường xanh cây lá rộng, rừng thưa thường xanh cây lá kim, thảm cây bụi và các khu vực đất nông nghiệp, khu dân cư tính đa dạng sinh học cao, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng các tỉnh Tây Nguyên. 

Với giá trị tài nguyên quý giá, công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Kon Hà Nừng được tỉnh Gia Lai đẩy mạnh triển khai (Ảnh: ĐT). 

Với giá trị tài nguyên quan trọng này, việc quản lý hiệu quả Khu dữ trữ sinh quyển này có vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, thông qua việc thúc đẩy áp dụng các sáng kiến mới để phát triển kinh tế, đồng thời đảm bảo tính bền vững về xã hội, văn hóa và môi trường. 

Trong năm 2025, thực hiện các quyết định của UBND tỉnh Gia Lai về kiện toàn tổ chức và ban hành Quy chế quản lý Khu dự trữ Kon Hà Nừng, Ban quản lý đã chủ động tham mưu, cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ, xây dựng quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi để triển khai các hoạt động quản lý, điều hành.  

Công tác tuyên truyền, giáo dục cộng đồng đã được triển khai sâu rộng, đa dạng về hình thức. Lực lượng kiểm lâm và các đơn vị chủ rừng đã phối hợp với UBND các xã, phường liên quan tổ chức 486 đợt tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về công tác quản lý bảo vệ rừng nói chung và Khu Dự trữ nói riêng với hơn 20.000 lượt người tham gia. 

Riêng Vườn quốc gia Kon Ka Kinh còn tổ chức hàng chục lớp học, chương trình ngoại khóa, tham quan trải nghiệm cho học sinh; phối hợp với các tổ chức quốc tế tuyên truyền bảo vệ động vật hoang dã, vận động người dân ký cam kết không vi phạm lâm luật.

Cũng trong năm 2025, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã tiếp nhận 52 cá thể động vật hoang dã các loại do người dân tự nguyện giao nộp và các cơ quan chức năng bàn giao. Vườn đã thực hiện tái thả 39 cá thể đủ điều kiện trở lại môi trường tự nhiên; tổ chức chăm sóc, cứu hộ 13 cá thể động vật hoang dã chưa đủ điều kiện tái thả; tiếp tục chỉ đạo Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật nuôi cứu hộ, chăm sóc dài hạn đối với các cá thể hươu sao, nai và khỉ đuôi lợn được tiếp nhận từ các năm trước.

Đáng chú ý, trong năm 2025, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã xây dựng hồ sơ và được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận 6 cây đa tại các tiểu khu 433A và 433B là cây di sản Việt Nam, góp phần bảo tồn giá trị tự nhiên gắn với phát triển du lịch sinh thái.

Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, các hoạt động khảo sát sinh thái, giám sát động vật hoang dã, bảo tồn linh trưởng và tập huấn nâng cao năng lực cho cộng đồng vùng đệm được triển khai hiệu quả. Dữ liệu đa dạng sinh học tiếp tục được cập nhật, phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý và bảo tồn lâu dài. Năm 2025, cán bộ Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng thường xuyên phối hợp với các tổ nhận khoán tổ chức tuần tra, trao đổi thông tin về tình hình vi phạm Luật Lâm nghiệp ở vùng giáp ranh nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi phá rừng, khai thác, vận chuyển gỗ và săn bắt động vật hoang dã trái phép…

Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng cũng tổ chức 5 đợt tuyên truyền về bảo vệ rừng cho 240 lượt người dân tại 5 thôn, làng vùng đệm; tổ chức đối thoại, vận động người dân, các nhóm hộ ký cam kết bảo vệ rừng, không phá rừng, lấn chiếm rừng; triển khai 2 đợt tuyên truyền cho 200 học sinh, góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ rừng... Nhờ đó, rừng đặc dụng được bảo vệ; nhiều loài động vật đặc hữu như voọc chà vá chân xám, gà lôi trắng, tê tê Java, vượn má hung… được duy trì và bảo tồn rất tốt. 

Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên là nhiệm vụ quan trọng. 

Hoạt động phát triển du lịch sinh thái được triển khai theo hướng thận trọng, từng bước, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và khai thác. Các đơn vị chủ rừng đã xây dựng đề án du lịch sinh thái, tổ chức đón khách tham quan, học tập, nghiên cứu với số lượng phù hợp, tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ rừng và môi trường. Một định hướng xuyên suốt của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng là gắn bảo tồn với phát triển sinh kế cho người dân vùng đệm.

Các hoạt động du lịch sẽ được triển khai ngoài vùng lõi, kết nối cảnh quan thác nước với trải nghiệm văn hóa cộng đồng; tổ chức các hoạt động thể thao - du lịch như giải chạy phong trào, đua xe đạp trải nghiệm những cung đường đẹp…, tạo điều kiện để người dân tham gia làm du lịch, có thêm thu nhập, từ đó giảm phụ thuộc vào rừng.

Để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị sinh học tại khu vực này, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng và triển khai kế hoạch truyền thông. Bởi lẽ, làm tốt công tác truyền thông sẽ nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ làm công tác bảo tồn và người dân, tạo sự đồng thuận cao trong quản lý, bảo vệ. 

Bên cạnh đó cần chú ý đến các vấn đề như: tăng cường nhận thức của các ngành, các cấp về giá trị của khu dự trữ sinh quyển và ý thức bảo vệ môi trường, quản lý, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Phê duyệt và thực hiện kế hoạch quản lý, quy chế quản lý khu khu dự trữ sinh quyển theo yêu cầu của pháp luật. Xác định các nhiệm vụ, dự án được thống nhất trong kế hoạch. Điều tra, đánh giá việc phân vùng, làm rõ thông tin ranh giới các vùng.

Đồng thời xây dựng các mô hình bảo tồn, sinh kế, du lịch sinh thái, sản phẩm khu khu dự trữ sinh quyển; lồng ghép bảo vệ khu khu dự trữ sinh quyển trong phát triển các ngành, lĩnh vực. Tiếp tục học tập các mô hình trong mạng lưới các khu khu dự trữ sinh quyển khác phù hợp với đặc thù của Kon Hà Nừng để áp dụng.../.

Thu Thảo