Bảo tồn hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Côn Đảo

TMO - Những năm gần đây, công tác bảo tồn hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Côn Đảo được chú trọng triển khai với nhiều giải pháp cụ thể, phù hợp điều kiện thực tế. Việc bảo vệ rừng, biển và các loài sinh vật quý hiếm được thực hiện song song với phục hồi sinh cảnh, góp phần gìn giữ giá trị tự nhiên đặc hữu và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên.

Vườn quốc gia Côn Đảo là khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị đặc biệt, hội tụ hệ sinh thái rừng và biển đa dạng, với nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Nhận thức rõ vai trò quan trọng của công tác bảo tồn, những năm qua, đơn vị quản lý đã chú trọng triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm gìn giữ và phục hồi hệ sinh thái theo hướng bền vững.

Công tác bảo vệ rừng, bảo tồn các rạn san hô, thảm cỏ biển và các loài nguy cấp được tăng cường thông qua hoạt động tuần tra, giám sát thường xuyên. Với những nỗ lực trong công tác bảo tồn thiên nhiên, năm 2025, Vườn quốc gia Côn Đảo (TP. Hồ Chí Minh) đã chính thức được ghi danh vào Danh lục Xanh của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

Danh lục Xanh IUCN được xem là “chuẩn vàng” toàn cầu về quản lý hiệu quả các khu bảo tồn thiên nhiên, với những tiêu chí khắt khe về tính toàn vẹn sinh thái, hiệu quả quản trị, sự tham gia của cộng đồng và tính bền vững lâu dài.

Việc Vườn quốc gia Côn Đảo đạt được danh hiệu này phản ánh nỗ lực bền bỉ, nhất quán trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên giữa bối cảnh áp lực phát triển kinh tế-xã hội và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Côn Đảo hội tụ đầy đủ các hệ sinh thái đặc trưng hiếm có, từ rừng nhiệt đới trên đảo, rạn san hô, thảm cỏ biển đến vùng sinh sản quan trọng của nhiều loài sinh vật quý hiếm.

Vườn quốc gia  Côn Đảo có hệ sinh thái phong phú, đa dạng. 

Việc được ghi danh Danh lục Xanh không chỉ khẳng định giá trị sinh thái nổi bật, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, giám sát và phát huy giá trị của khu bảo tồn trong giai đoạn mới. Theo đại diện phòng Bảo tồn và Hợp tác Quốc tế, Ban quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, thành tựu ấn tượng nhất trong năm 2025 của chúng tôi là bảo vệ an toàn tuyệt đối gần 6.000 ha rừng tự nhiên, không để xảy ra bất kỳ vụ cháy nào dù thời tiết nắng nóng kéo dài.

Kết quả này có được nhờ triển khai đồng bộ các phương án phòng chống từ sớm, hoàn thiện hệ thống đường băng cản lửa và duy trì lực lượng tuần tra, trực gác 24/7 tại các điểm nóng. Về công tác bảo tồn đa dạng sinh học và nghiên cứu khoa học, cùng với việc tuần tra kiểm soát chặt chẽ cả trên rừng lẫn dưới biển, vườn xác định nghiên cứu khoa học là nền tảng cho bảo tồn bền vững.

Trong năm qua, Vườn quốc gia Côn Đảo đã ghi nhận sự hiện diện của 18 trên tổng số 21 loài động vật mục tiêu. Các chương trình hợp tác với các viện, trường đại học về rạn san hô, thảm cỏ biển và linh trưởng không chỉ giúp cập nhật dữ liệu mà còn là cơ sở khoa học cốt lõi để xây dựng các phương án quản lý thích ứng trước áp lực của biến đổi khí hậu và phát triển du lịch,

Điểm sáng nổi bật trong công tác bảo tồn tại Côn Đảo là sự phục hồi mạnh mẽ của quần thể rùa biển-loài được xem là biểu tượng của hệ sinh thái nơi đây. Từ năm 2023 đến hết tháng 11/2025, hơn 2.100 cá thể rùa mẹ đã lên bãi đẻ trứng an toàn. Hàng nghìn tổ trứng được bảo vệ, ấp nở thành công, thả hàng trăm nghìn rùa con về biển tự nhiên.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc duy trì môi trường sống trong lành không chỉ giúp bảo vệ đa dạng sinh học, mà còn là yếu tố quan trọng để phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao, bền vững. Một trong những yếu tố then chốt làm nên thành công của Côn Đảo là sự đồng hành của cộng đồng địa phương.

Các chính sách chia sẻ lợi ích từ bảo tồn, tạo sinh kế bền vững cho người dân thông qua du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng đã góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ thiên nhiên. Côn Đảo hiện có tỷ lệ rừng tự nhiên rất cao, đóng vai trò quan trọng không chỉ về đa dạng sinh học, mà còn về an ninh-quốc phòng và ứng phó biến đổi khí hậu.

Việc bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rừng-biển nơi đây góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam, đồng thời khẳng định trách nhiệm của địa phương trong việc bảo tồn các giá trị thiên nhiên mang tầm quốc gia và quốc tế.

Lãnh đạo UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng, việc được ghi danh vào Danh lục Xanh của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) không chỉ là niềm tự hào mà còn là minh chứng cho cam kết mạnh mẽ của thành phố trong bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững.

Danh hiệu này sẽ là công cụ hỗ trợ quan trọng, giúp nâng cao chất lượng quản lý, đồng thời tạo dựng niềm tin với cộng đồng quốc tế. Để duy trì danh hiệu này và thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025-2030, Ban quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo nỗ lực giữ vững tỷ lệ che phủ rừng toàn thành phố đạt 11%; Nghị quyết đại hội lần thứ nhất Đảng bộ Đặc khu Côn Đảo lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 giữ vững tỷ lệ che phủ rừng toàn đặc khu đạt 80%.

Trong giai đoạn tiếp theo, Vườn quốc gia Côn Đảo xác định tiếp tục bảo vệ nghiêm ngặt rừng và biển. 

Lãnh đạo Ban quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, bước sang giai đoạn 2026–2030, Ban quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo xác định nhiệm vụ trọng tâm là giữ vững danh hiệu Danh lục Xanh thông qua việc tiếp tục bảo vệ nghiêm ngặt rừng và biển; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường; triển khai các dự án điều tra, đánh giá các loài nguy cấp, quý hiếm và đặc hữu để xây dựng phương án bảo tồn phù hợp.

Song hành với đó, Côn Đảo định hướng phát triển du lịch sinh thái theo chiều sâu, chú trọng chất lượng và trải nghiệm, gắn với giáo dục môi trường. Việc chuẩn hóa dịch vụ, nâng cao năng lực đội ngũ hướng dẫn viên và tăng cường truyền thông về giá trị hệ sinh thái rừng-biển được xem là chìa khóa để bảo đảm phát triển du lịch hài hòa với bảo tồn.

Chú trọng bảo tồn hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Côn Đảo đã mang lại những chuyển biến tích cực, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì cân bằng tự nhiên cho khu vực biển đảo. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và áp lực từ phát triển kinh tế – du lịch, công tác bảo tồn vẫn đứng trước nhiều thách thức.

Để nâng cao hiệu quả trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn, đồng thời ứng dụng khoa học – công nghệ vào giám sát, quản lý tài nguyên. Việc huy động sự tham gia của cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và du khách trong bảo vệ môi trường cũng đóng vai trò hết sức quan trọng.

Về lâu dài, bảo tồn hệ sinh thái sẽ tiếp tục được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững, hài hòa giữa bảo vệ thiên nhiên và phát triển kinh tế – xã hội. Chỉ khi các giải pháp được triển khai đồng bộ và nhất quán, Vườn quốc gia Côn Đảo mới có thể gìn giữ trọn vẹn các giá trị tự nhiên quý báu.

Quang Tuấn