Đà Nẵng: Quy hoạch bảo tồn, phát huy giá trị di sản Hội An

TMO - Những năm qua, TP. Đà Nẵng luôn là một trong những điểm đến hàng đầu của du lịch Việt Nam và thế giới, đồng thời là mô hình thành công về bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững.   

Từ khi Đô thị cổ Hội An được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 1999 đến nay, lượng khách du lịch ngày càng tăng lên, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển. Thống kê cho thấy, năm 1999, lượng khách đến Hội An đạt 100 nghìn lượt, đến năm 2024, Hội An đón hơn 4,4 triệu lượt khách, trong đó, lượng khách quốc tế đạt khoảng 3,57 triệu lượt. Trong sáu tháng đầu năm 2025, Hội An đón 2,8 triệu lượt khách, tăng 17,4% so với cùng kỳ. 

Thời gian qua, bên cạnh huy động nguồn vốn đầu tư, hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước để thực hiện tu bổ hàng trăm công trình di tích, TP. Đà Nẵng phát triển nhiều sản phẩm du lịch độc đáo như: “Đêm phố cổ”, “Phố đi bộ”, các khu chợ đêm… gắn liền với nhiều lễ hội, hoạt động văn hóa truyền thống đã tạo ra sức hấp dẫn đối với du khách.   

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng, Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Đô thị cổ Hội An gắn với phát triển thành phố Hội An và du lịch giai đoạn 2012 - 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 78/QĐ-TTg.

Trong giai đoạn 2012 - 2025, TP. Đà Nẵng đã chủ động xác định 18 dự án chi tiết; đồng thời tích cực huy động các nguồn lực và bố trí ngân sách thành phố để triển khai thực hiện quy hoạch. Đến nay, 13 trong số 18 dự án đã hoàn thành, với tổng kinh phí thực hiện hơn 156 tỷ đồng. Điều này góp phần quan trọng vào công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Di sản văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An.

Công tác bảo tồn đô thị cổ Hội An được thực hiện toàn diện, bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể. Hiện tại, Hội An sở hữu 1 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 27 di tích cấp quốc gia, 50 di tích cấp tỉnh và 19 di tích thuộc danh mục bảo vệ giai đoạn 2024 - 2029. 

Trong lĩnh vực di sản phi vật thể, Hội An đã thực hiện 23 đề tài nghiên cứu, tổ chức 28 hội thảo khoa học và có 8 di sản được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các lễ hội truyền thống như lễ hội Bà Thu Bồn, hát Bài chòi, cùng nhiều tín ngưỡng dân gian khác đã được duy trì, phục hồi, tạo nên sức sống văn hóa bền vững cho đô thị cổ.

TP. Đà Nẵng triển khai nhiều giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị của đô thị di sản Hội An. 

Đặc biệt, công tác bảo tồn các làng nghề truyền thống như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, rau Trà Quế… được chú trọng, góp phần phát triển kinh tế song hành với việc gìn giữ giá trị văn hóa bản địa. Cùng với đó, dự án số hóa di sản Hội An đang được triển khai nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, phục vụ công tác quản lý và quảng bá di sản trong thời đại số.

Trong giai đoạn 2012 - 2024, nhà nước đã đầu tư gần 299 tỷ đồng cho 75 dự án tu bổ, tôn tạo di tích. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng hỗ trợ hơn 38 tỷ đồng cho 174 di tích thuộc sở hữu tư nhân và tập thể. Bên cạnh đó, hơn 340 di tích đã được xử lý phòng chống mối mọt với tổng kinh phí trên 8,5 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ các công trình cổ trong khu di sản. 

Để bảo tồn, phát huy giá trị của đô thị di sản này, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng quy hoạch tổng thể cho di sản trong giai đoạn tiếp theo là yêu cầu mang tính chiến lược và cấp bách. Quy hoạch mới cần xác định tầm nhìn dài hạn, gắn bảo tồn với phát triển bền vững và hội nhập quốc tế, tạo động lực lan tỏa cho khu vực lân cận.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng đã đề xuất xây dựng quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di sản Đô thị cổ Hội An cho giai đoạn sau năm 2025. Quy hoạch này cần có tầm nhìn dài hạn, gắn kết công tác bảo tồn với phát triển đô thị, du lịch và sinh thái. Quy hoạch mới sẽ tập trung hoàn thiện mô hình quản lý di sản nhằm phù hợp với khung pháp lý và cơ cấu tổ chức hành chính mới sau khi thành phố Đà Nẵng mở rộng trên cơ sở sáp nhập tỉnh Quảng Nam.

Mục tiêu chính là đảm bảo sự liên thông, thống nhất trong quản lý di sản, đồng thời duy trì tính toàn vẹn, chân xác và giá trị nổi bật toàn cầu của đô thị cổ Hội An, đúng với các tiêu chí UNESCO đã công nhận. Bên cạnh đó, thành phố sẽ tiếp tục xây dựng các cơ chế, chính sách hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, đẩy mạnh số hóa, quản lý thông minh và nâng cao vai trò của cộng đồng trong gìn giữ di sản.../.

Thanh Hương