Phát triển sản phẩm OCOP, nâng tầm nông sản địa phương

TMO - Từ chương trình OCOP, Quảng Ngãi đã tạo cú hích quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Các sản phẩm truyền thống được đầu tư bài bản, gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. Nhờ đó, nông sản địa phương không chỉ tiêu thụ thuận lợi trong tỉnh mà còn mở rộng ra nhiều thị trường lớn, nâng cao giá trị gia tăng.

Tính đến tháng 12/2025, toàn tỉnh Quảng Ngãi có 619 sản phẩm OCOP đạt từ 3 - 5 sao còn thời hạn, trong đó có 2 sản phẩm đạt hạng 5 sao quốc gia; 57 sản phẩm đạt hạng 4 sao và 560 sản phẩm đạt hạng 3 sao cấp tỉnh.

Các sản phẩm OCOP thuộc nhóm ngành thực phẩm, đồ uống và dược liệu vẫn chiếm tỷ trọng lớn, phản ánh đúng thế mạnh của nguồn tài nguyên bản địa tại các địa phương. Theo đánh giá của Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, ngoài thương hiệu “sao OCOP”, chủ thể OCOP và cơ quan chức năng ngày càng chú trọng khâu quản lý chất lượng từ nguồn và truy xuất nguồn gốc.

Đến nay, 100% sản phẩm OCOP gắn mã QR; 100% sản phẩm có hồ sơ chất lượng, đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm; 100% chủ thể có sản phẩm OCOP 4 sao áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như ISO, HACCP; một số chủ thể có sản phẩm OCOP 3 sao chủ động xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc định hướng xây dựng theo hướng hữu cơ... Tuy nhiên, Chương trình OCOP phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của nguồn tài nguyên bản địa, dẫn đến số lượng sản phẩm OCOP nhiều nhưng hàm lượng chế biến sâu ít, giá trị chưa cao.

Nhất là chưa có nhiều sản phẩm có tính độc đáo, chuyên biệt, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn và truy xuất nguồn gốc... Lãnh đạo Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ngãi cho biết, một số địa phương chưa nắm được mục tiêu cốt lõi dài hạn của chương trình nên chưa triển khai đầy đủ chu trình OCOP thường niên, mà chỉ tập trung vào việc thi sản phẩm, thiếu hỗ trợ thực chất cho chủ thể là nông dân và hợp tác xã (HTX).

Bên cạnh đó, mối liên kết trong hệ sinh thái OCOP hiện vẫn còn khá lỏng lẻo, đặc biệt là sự kết nối giữa hộ sản xuất với các doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào và các đơn vị phân phối. Rào cản lớn nhất khiến nhiều sản phẩm OCOP, dù “được lòng” khách hàng nhưng vẫn khó vươn xa chính là sự bấp bênh của nguồn nguyên liệu.

Đại diện HTX Sê San, ở xã Ia Tơi cho biết, dù các sản phẩm chế biến từ cá cơm nước ngọt được thị trường ưa chuộng, nhiều đơn vị đặt vấn đề cung ứng số lượng lớn nhưng HTX e ngại vì không thể mở rộng quy mô chế biến. Bởi, cá cơm được khai thác ở lòng hồ thủy điện Sê San, sản lượng phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên nên thường xuyên biến động. Đây cũng là bài toán chung mà nhiều HTX đang gặp phải khi nỗ lực đưa sản phẩm vươn tới các thị trường rộng lớn hơn.

Các sản phẩm nông sản đạt tiêu chuẩn OCOP của Quảng Ngãi được thị trường ưa chuộng. (Ảnh: TM). 

Sau 8 năm triển khai thực hiện, đến nay, Chương trình OCOP đang bước vào giai đoạn 2 - nâng cấp và phát triển sản phẩm đạt chuẩn, đòi hỏi năng lực sản xuất của chủ thể phải vượt ra khỏi quy mô nông hộ nhỏ lẻ, truyền thống. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu này, chủ thể cần được tiếp sức qua các chính sách hỗ trợ thiết thực.

Trước thực tế trên, cùng với đầu tư công nghệ, việc hỗ trợ các hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần được đổi mới. Thay vì chỉ tổ chức các hội chợ quy mô địa phương, các chủ thể cần được tạo điều kiện tham gia các triển lãm quốc tế, xây dựng trang thông tin điện tử chuyên nghiệp và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại các thị trường xuất khẩu mục tiêu.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, một trong những mục tiêu của Chương trình OCOP giai đoạn 2026 - 2030 là hình thành hệ sinh thái sản phẩm OCOP thông qua việc phát triển đa dạng các loại thực phẩm, đồ uống, thảo dược và liên kết với du lịch cộng đồng. Bên cạnh phát triển sản phẩm OCOP đi vào chiều sâu, chất lượng, đặc trưng, đa giá trị và thân thiện với môi trường, các cấp, các ngành cần thường xuyên giám sát, đánh giá và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, nhất là đẩy mạnh xúc tiến thương mại, du lịch và các sự kiện quảng bá thương hiệu.

Qua đó, giúp sản phẩm OCOP vượt ra khỏi khuôn khổ “đặc sản địa phương” để khẳng định vị thế trên thị trường trong nước, quốc tế. Phát triển sản phẩm OCOP không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài để Quảng Ngãi nâng tầm giá trị nông sản địa phương. Từ thực tiễn triển khai cho thấy, khi sản phẩm được chuẩn hóa về chất lượng, mẫu mã và truy xuất nguồn gốc, sức cạnh tranh trên thị trường được cải thiện rõ rệt. Chương trình OCOP đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang hướng liên kết, chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Điều quan trọng hơn, OCOP không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn khơi dậy tiềm năng bản địa, gìn giữ giá trị truyền thống và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, nhiều nông sản của Quảng Ngãi sẽ dần khẳng định thương hiệu trên thị trường trong và ngoài tỉnh. Thời gian tới, nếu tiếp tục chú trọng đổi mới công nghệ, mở rộng kênh tiêu thụ và xây dựng hệ sinh thái OCOP bài bản, Quảng Ngãi hoàn toàn có cơ sở để đưa nông sản địa phương vươn xa, góp phần phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại.

Lê Tuấn