Nét độc đáo trong lễ cúng no đủ của đồng bào Ê Đê

TMO - Thông qua nghi lễ cúng no đủ, người Ê Đê ở khu vực Tây Nguyên không chỉ cầu mong cho mưa thuận, gió hòa, rẫy nương tươi tốt, mùa màng bội thu, mà còn cho thấy sự độc đáo trong các nghi lễ tín ngưỡng của cộng đồng, làng bản.

Đồng bào dân Ê Đê tại khu vực Tây Nguyên hiện nay vẫn lưu giữ nhiều phong tục tập quán và lễ hội đa sắc màu. Những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống ở đây rất độc đáo, thường ca ngợi tình yêu đôi lứa và giáo dục những giá trị về cuộc sống gia đình, xã hội.

Đối với lễ cúng no đủ, mặc dù là nghi lễ độc đáo, tuy nhiên một thời gian dài trước đây, lễ cúng no đủ dường như bị lãng quên. Ðể bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tăng cường sự đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng, buôn làng, được sự hỗ trợ của chính quyền và ngành văn hóa địa phương, đồng bào Ê Ðê ở buôn Sút M’drang, xã Cư Suê, huyện Cư M’gar, tỉnh Ðắk Lắk đã khôi phục lại nghi lễ độc đáo này.

Nhà sàn và kho lúa được người dân dựng tượng trưng trong lễ cúng no đủ. 

Trước khi diễn ra lễ cúng, bà con trong buôn cùng nhau chặt tre dựng nhà sàn, kho lúa tượng trưng trên khoảng đất làm lễ. Xung quanh khu vực tổ chức lễ cúng còn có 10 chuông gió báo hiệu cho người dân trong buôn về dự lễ và xua đuổi những điều không may mắn. Bên cạnh đó còn có những chiếc khiên, dao để xua đuổi tà ma. Theo truyền thống của đồng bào Ê Ðê, nghi lễ cúng no đủ thường được tổ chức vào tháng 5 hoặc tháng 6 hằng năm.

Theo chia sẻ của già làng ở xã Cư Suê, để tổ chức lễ cúng no đủ, trước hết người dân trong buôn phải chọn một khoảng đất rộng, bằng phẳng, gần cây cổ thụ có nhiều tổ ong. Bởi đồng bào Ê Ðê quan niệm, khoảng đất có đủ tiêu chí như thế là nơi đất lành.

Lễ vật của lễ cúng no đủ.

Về lễ vật gồm có: Hai con heo, trong đó một heo trắng khỏe mạnh, năm con gà trống, ba ché rượu cần, 20 vòng đồng, ba chuỗi hạt, ba chén đồng, một cây chuối tươi, một cột lễ, hai tượng biểu trưng cho thần thiện và thần ác, tượng heo rừng, sóc, chuột, mõ đuổi chim…Ðáng chú ý là các ché rượu cần để phục vụ lễ cúng tuyệt đối không được mua bên ngoài mà phải do chính người dân trong buôn trực tiếp làm ra.

Bên cạnh đó, người Ê Ðê rất coi trọng việc làm kho đựng lúa, vì kho đựng lúa không chỉ là nơi gìn giữ tài sản của gia đình mà còn tượng trưng cho sự no đủ. Trong lúc thực hiện lễ cúng, cấm kỵ mọi người không được ra vào khu vực cúng, trừ già làng và thầy cúng.

Nghi lễ cúng no đủ cầu cho người dân trong buôn luôn có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Theo phong tục, trước đây, trong lúc diễn ra nghi lễ cúng no đủ thì mọi người dân trong buôn phải buộc chỉ tay vào nhau và tuyệt đối không được đi ra ngoài buôn. Người dân ở buôn khác không được phép vào bên trong. Nếu chẳng may, ai lỡ đi vào buôn đang tổ chức lễ no đủ thì sẽ bị giữ lại cho đến khi nghi lễ kết thúc mới được ra khỏi buôn.

Nghi lễ cúng no đủ ngoài việc cầu cho người dân trong buôn luôn có cuộc sống no đủ, hạnh phúc, sức khỏe dồi dào thì nghi lễ còn mong ước cho sự đoàn kết, gắn bó của người dân trong buôn làng. Chính vì vậy, khi được thông báo phục dựng Lễ cúng no đủ, bà con trong buôn ai cũng hân hoan chờ đợi, chuẩn bị những bộ áo quần thổ cẩm truyền thống thật đẹp để đến dự.

Thông qua lễ cúng no đủ đó, già làng, người có uy tín trong buôn giáo dục thế hệ trẻ luôn nêu cao ý thức bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc mình và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, không nghe, không tin và không làm theo xúi giục của kẻ xấu. Việc phục dựng lễ cúng no đủ còn là dịp để dạy cho các thế hệ trẻ nêu cao ý thức bảo vệ rừng, tài nguyên xung quanh mình. Đồng thời, khơi dậy niềm đam mê văn hóa truyền thống, nhớ về cội nguồn của dân tộc mình trong thế hệ trẻ các buôn làng.

Lê Minh (ảnh: LH)