Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai tại Sơn La

TMO - Trước diễn biến phức tạp của tỉnh hình thiên tai trên địa bàn, tỉnh Sơn La xác định việc ứng dụng chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai đã trở thành hướng đi tất yếu, giúp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và ứng phó kịp thời.

Theo Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh năm 2025, toàn tỉnh có 18/22 loại hình thiên tai diễn ra trên địa bàn tỉnh, trong đó, mưa lớn gây ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất xảy ở nhiều địa phương. Đặc biệt, các đợt mưa lớn do ảnh hưởng của cơn bão số 9 và hoàn lưu cơn bão số 10 đã gây thiệt hại khoảng 1.000 ha cây trồng các loại, ảnh hưởng, hư hỏng trên 900 ngôi nhà của hộ dân; sạt lở 9 điểm gây ách tắc giao thông... 

Để chủ động triển khai giải pháp ứng phó, một trong những nhiệm vụ quan trọng được Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh xác định cần đẩy mạnh triển khai là tập trung cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo diễn biến thời tiết để nhân dân nâng cao sự chủ động trong phòng, chống và ứng phó với thiên tai.

Toàn tỉnh hiện có 114 trạm đo khí tượng, 45 trạm đo mưa tự động và 5 trạm đo mực nước cảnh báo lũ cung cấp thông tin chính xác về tình hình thời tiết. Sau khi các dữ liệu được xử lý, Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La phát bản tin dự báo, cảnh báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đồng thời, chia sẻ qua nền tảng số trong thời gian sớm nhất để nhân dân nắm và chủ động ứng phó. 

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp cũng đã ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để chủ động trong chỉ đạo điều hành ứng phó với thiên tai. Công tác thông tin, cảnh báo, dự báo được đưa ra bằng những hình ảnh minh họa dễ hiểu để nâng cao nhận thức của người dân về mức độ ảnh hưởng của thiên tai. Thông tin dự báo thời tiết và các diễn biến thiên tai còn được tuyên truyền rộng rãi trên hệ thống loa truyền thanh các xã, các bản… 

Tại Văn phòng Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh được trang bị hệ thống họp trực tuyến và các thiết bị cần thiết phục vụ công tác trực ban, tham mưu, chỉ đạo, điều hành. Tại đây, hệ thống màn hình lớn được kết nối internet, liên tục cập nhật dữ liệu từ hệ thống giám sát thiên tai quốc gia; hệ thống đo mưa chuyên dụng; phần mềm dự báo thời tiết toàn cầu; cùng cơ sở dữ liệu thủy lợi theo thời gian thực, bao gồm bản đồ số, thông tin hồ chứa, mực nước và quy trình vận hành.

Từ đó, việc theo dõi diễn biến thời tiết, thủy văn thực hiện thường xuyên, liên tục. Trong điều kiện bình thường, số liệu được cập nhật tối thiểu 2 lần/ngày; khi xảy ra mưa bão, lũ lụt, tần suất cập nhật được nâng lên từ 6 lần trở lên, tùy theo diễn biến thực tế. Đồng thời, hệ thống họp trực tuyến kết nối giữa địa phương với Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia cho phép tổ chức họp khẩn nhanh chóng khi xảy ra thiên tai, bảo đảm thông tin chỉ đạo được truyền đạt kịp thời, thống nhất.

Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hiện đại hóa, tự động hóa các hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn (Ảnh minh họa: NN). 

Những năm qua, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh nỗ lực đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hiện đại hóa, tự động hóa các hệ thống quan trắc, truyền tin và ứng dụng các phần mềm công nghệ thông tin để rút ngắn thời gian dự báo, tăng độ tin cậy của bản tin. Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La đang quản lý 4 máy chủ server, 1 hệ thống cảnh báo lũ quét Nậm La - Nậm Pàn và hệ thống truyền thông tin dữ liệu từ các trạm khí tượng thủy văn về Đài khu vực miền núi phía Bắc và Đài tỉnh, khai thác hiệu quả số liệu của gần 200 điểm, trạm đo mưa tự động của ngành Khí tượng Thủy văn hoặc địa phương, đơn vị trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Dựa vào kết quả đo đạc tại các trạm, kết hợp với dữ liệu ảnh mây vệ tinh, ảnh radar thời tiết và các mô hình dự báo số trị của các nước phát triển và của Trung tâm dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia như: Mô hình IFS (Châu Âu), GFS (Mỹ), GSM (Nhật), WRF3km (Việt Nam), kết hợp với kinh nghiệm trong chuyên môn, các dự báo viên sẽ ban hành các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn kịp thời, liên tục, có độ chính xác cao. 

Để nâng cao hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn, Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La kiến nghị tỉnh tiếp tục rà soát các trạm đo mưa tự động hiện có để bố trí trạm đo hợp lý về mật độ, tăng cường trạm đo cho khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai cao. Tăng cường, bổ sung trạm khí tượng, thủy văn tự động tại các địa phương chưa có trạm quan trắc; khôi phục, duy trì hoạt động 4 trạm khí tượng, thủy văn tự động để bổ sung, cung cấp số liệu kịp thời cho công tác dự báo, cảnh báo.

Ngoài ra, tỉnh Sơn La chú trọng hoàn thiện hạ tầng và dữ liệu số phục vụ công tác phòng chống thiên tai. Đối phó lũ lụt, sạt lở: Nghiên cứu, thí điểm và từng bước mở rộng ứng dụng bản đồ số GIS tại các khu vực có nguy cơ cao. Công cụ này giúp xác định trực quan các khu vực dễ xảy ra lũ quét, sạt lở, hỗ trợ lập phương án di dời dân cư và bố trí các khu tái định cư an toàn. Đối phó hạn hán, thiếu nước: Tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác phòng chống hạn hán do biến đổi khí hậu, nâng cấp hệ thống quan trắc mực nước hồ đập và lưu lượng dòng chảy, sử dụng dữ liệu thời gian thực để phân tích, dự báo nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.  

Trước diễn biến bất thường và phức tạp của thiên tai, tỉnh Sơn La xác định nhiệm vụ chiến lược giai đoạn tới là chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa - thích ứng bền vững. Cùng với việc đầu tư khắc phục hạ tầng, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm; cập nhật bản đồ rủi ro thiên tai đến từng xã phường; tăng cường tập huấn kỹ năng ứng phó cho lực lượng cơ sở; đẩy mạnh truyền thông, tạo chuyển biến trong nhận thức người dân để chủ động phòng tránh thiên tai./.

Bùi Dũng