Công nghệ số góp phần quản lý, bảo vệ rừng hiệu quả

TMO - Ứng dụng công nghệ số vào quản lý rừng đã mang lại những chuyển biến tích cực tại Thái Nguyên, giúp công tác theo dõi diễn biến rừng ngày càng chính xác, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng trong tình hình mới.

Những năm gần đây, tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát tài nguyên rừng. Chuyển đổi số giúp lực lượng kiểm lâm có thể cập nhật thông tin nhanh chóng, chính xác, kịp thời phát hiện các điểm nóng có nguy cơ xâm hại rừng.

Việc ứng dụng công nghệ giúp giảm phụ thuộc vào phương thức kiểm tra thủ công, tiết kiệm thời gian, nhân lực, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong quản lý rừng. Bên cạnh đó, dữ liệu số hóa còn hỗ trợ công tác phối hợp giữa các ngành, địa phương trong kiểm tra, xử lý vi phạm lâm luật.

Những giải pháp này đang góp phần quan trọng trong việc bảo vệ diện tích rừng hiện có, hạn chế tình trạng chặt phá, khai thác rừng trái phép trên địa bàn tỉnh. Với hơn 557.000 ha rừng, độ che phủ hơn 62%, có nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn, trong khi lực lượng kiểm lâm mỏng nên công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Thái Nguyên đang gặp nhiều khó khăn, thách thức.

Do đó, việc ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số đã hỗ trợ giám sát, giúp địa phương thực hiện hiệu quả công tác này. Đơn cử, tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc, nằm ở phía bắc tỉnh, có diện tích hơn 3.980 ha, trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 2.500 ha.

Lãnh đạo Khu bảo tồn cho biết, diện tích rộng, địa hình phức tạp, chia cắt mạnh trong khi Ban quản lý chỉ có 12 người, không thể bảo đảm an toàn cho toàn bộ diện tích. Do đó, thời gian qua, Ban quản lý chủ động ứng dụng công nghệ để theo dõi, giám sát rừng bằng thiết bị bay không người lái, hệ thống định vị GPS, bản đồ số, ảnh vệ tinh.

Cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng thông tin thêm, việc sử dụng các phần mềm như Vtool, MapInfo và GPS cầm tay giúp xác định vị trí, biến động rừng, hỗ trợ lập biên bản điện tử tại hiện trường. Thay vì ghi chép thủ công, cán bộ cập nhật dữ liệu, hình ảnh và thông tin hiện trường ngay lập tức trên hệ thống.

Nhờ ứng dụng công nghệ, Ban quản lý Khu bảo tồn đã phát hiện, xử lý sớm các điểm nguy cơ cháy rừng, không để cháy lan. Dữ liệu rừng được số hóa, cập nhật kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác báo cáo, quản lý. Bên cạnh đó, việc sử dụng bản đồ số và ảnh vệ tinh giúp cập nhật nhanh ranh giới, diện tích rừng đặc dụng, rừng tự nhiên và vùng đệm.

Công nghệ này giúp giảm 30-40% số khối lượng công việc thủ công, rút ngắn thời gian tuần tra còn một nửa và nâng cao độ chính xác. Ngoài ra, tại Hạt Kiểm lâm số 3 đang quản lý nhiều diện tích rừng tại các xã Bằng Vân, Nà Phặc, Ngân Sơn... Đây là khu vực thường xuyên có nguy cơ cao cháy rừng vì thông, loại cây có tinh dầu dễ bắt lửa được trồng phổ biến, thay vì bản đồ giấy, đơn vị sử dụng phần mềm MapInfo và FRMS (phần mềm chuyên ngành) để cập nhật theo dõi diễn biến rừng.

Công nghệ số tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho ngành kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: TA). 

Trên điện thoại thông minh, cán bộ kiểm lâm cài đặt phần mềm Vtools, FRMS Mobile để đo khoảng cách, diện tích trực tiếp trên bản đồ, xác định vị trí hiện tại và hướng nhìn thực tế. Phần mềm còn giúp nhập dữ liệu, lưu ảnh thực địa, chia sẻ dữ liệu và xuất file nhanh, sử dụng giải đoán ảnh vệ tinh để phát hiện sớm các vụ phá rừng, cháy rừng. Việc ứng dụng công nghệ giúp tăng độ chính xác trong cập nhật ranh giới, quy hoạch và số hóa dữ liệu.

Trước đây, để cập nhật, kiểm lâm phải sử dụng GPS cầm tay và bản đồ giấy thì hiện tại, qua phần mềm FRMS, kết hợp ứng dụng MapInfo, Global Mapper đã có thể nhanh chóng chuyển thành bản đồ file ảnh, gắn tọa độ, theo dõi trực tiếp trên điện thoại thông minh từng lô rừng, có thể khoanh vẽ từng lô lên bản đồ số khi đi thực địa.

Đáng chú ý, mới đây tỉnh Thái Nguyên đã triển khai ứng dụng phần mềm SMART Connect trong tuần tra, kiểm tra hiện trường và giám sát đa dạng sinh học. Đây là công cụ cho phép thu thập, lưu trữ, phân tích, chia sẻ dữ liệu từ hoạt động tuần tra bảo vệ rừng. Thông qua thiết bị di động, lực lượng bảo vệ rừng, tổ tuần tra ghi nhận vị trí GPS, chụp ảnh, thu thập thông tin liên quan đến hiện trạng rừng, dấu vết động vật quý...

Các dữ liệu này được truyền trực tuyến về hệ thống trung tâm. Công nghệ giúp tăng tính chính xác, kịp thời, nâng cao năng lực quản lý rừng, giảm áp lực cho lực lượng bảo vệ rừng, liên kết chặt chẽ đơn vị quản lý với các cơ quan chuyên môn và cộng đồng. Năm 2025, nhờ ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, Chi cục Kiểm lâm đã chủ động cập nhật gần 300 điểm cháy trên hệ thống cảnh báo vệ tinh, kịp thời xác minh, xử lý, không để xảy ra cháy lớn. Toàn tỉnh phát hiện hơn 370 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp, giảm so với năm 2024.

Ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số đã giúp tỉnh Thái Nguyên quản lý, bảo vệ rừng, nhất là rừng tự nhiên và rừng đặc dụng hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình này còn nhiều thách thức như như trang thiết bị công nghệ chưa được đầu tư đồng bộ trong khi thời tiết, khí hậu khắc nghiệt ảnh hưởng tới độ bền của trang thiết bị; nguồn ảnh viễn thám chất lượng chưa cao, gây khó khăn cho phân tích, đánh giá hiện trạng rừng...

Để phát huy tối đa hiệu quả, địa phương cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác lâm nghiệp. Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu rừng, kết nối thông tin giữa các cấp quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý vi phạm. Quan trọng hơn, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết hợp chặt chẽ với trách nhiệm của con người và sự tham gia của cộng đồng. Sự đồng thuận của người dân trong bảo vệ rừng sẽ là nền tảng để Thái Nguyên hướng tới mục tiêu quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững trong dài hạn.

Thanh Hải