TP.HCM: Chủ động phòng ngừa, giảm thiểu tối đa rủi ro thiên tai

TMO - Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, TP.HCM đang chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang phòng ngừa chủ động nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai. Thành phố đặt mục tiêu hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.

Những năm gần đây, TP.HCM liên tục đối mặt với triều cường, mưa lớn gây ngập úng, sạt lở bờ sông, bờ biển và nắng nóng cực đoan. Trước thực tế đó, các cấp chính quyền đã xác định phòng ngừa là giải pháp căn cơ, lâu dài. Hệ thống quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn được đầu tư nâng cấp, giúp cảnh báo sớm các hiện tượng bất thường.

Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh quy hoạch đô thị thích ứng, kiểm soát chặt việc xây dựng ở khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt. Công tác tuyên truyền, tập huấn kỹ năng phòng tránh thiên tai cho người dân cũng được chú trọng, hướng tới xây dựng cộng đồng an toàn, chủ động trước rủi ro.

Cụ thể, theo thống kê năm 2025, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 6 đợt triều cường vượt mức báo động III, 37 đợt mưa lớn kèm dông, lốc xoáy và 4 vụ sạt lở bờ sông. Đáng chú ý, đợt triều cường đầu tháng 11/2025 đã ghi nhận mực nước cao nhất trong lịch sử quan trắc tại trạm Phú An, đạt 1,78m, vượt báo động III tới 18cm.

Nhiều tuyến đường ven sông, kênh rạch bị ngập cục bộ, một số vị trí bờ bao, tường chắn nước và bờ rạch bị sạt, nứt hoặc sụt lún, buộc các địa phương phải xử lý khẩn cấp để bảo đảm an toàn dân sinh. Cùng với triều cường, mưa lớn, dông lốc là loại hình thiên tai gây thiệt hại nặng nề nhất trong năm 2025.

Trong năm, thiên tai đã làm 3 người tử vong, 4 người bị thương, 2 căn nhà bị hư hỏng hoàn toàn, 114 căn nhà bị tốc mái hoặc hư hỏng một phần, cùng hàng loạt công trình phụ trợ, nhà trọ, nhà xưởng và trường học bị ảnh hưởng. Trong lĩnh vực nông nghiệp, hơn 164ha lúa, trên 21ha hoa màu, 35ha ao nuôi thủy sản cùng hàng nghìn gia cầm, vật nuôi bị thiệt hại. Tổng giá trị thiệt hại do thiên tai ước tính khoảng 18,5 tỷ đồng. Bên cạnh đó, tình trạng sạt lở bờ sông tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt dọc sông Sài Gòn và một số tuyến sông, rạch lớn.

Trong năm, 4 vụ sạt lở đã làm mất khoảng 650 - 700m² đất, đe dọa trực tiếp nhà cửa, công trình và sinh kế của người dân ven sông. Trước thực tế này, thành phố đã khẩn trương rà soát, công bố danh mục các vị trí sạt lở nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm, làm cơ sở cho việc ưu tiên đầu tư, xử lý trong thời gian tới. Công tác điều hành, ứng phó và phòng ngừa thiên tai được đánh giá là đã có nhiều chuyển biến tích cực.

TP.HCM đang đẩy mạnh, tăng cường công tác phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm hạn chế tối đa thiệt hại về tài sản, tính mạng cho nhân dân. 

Việc vận hành, xả tràn hồ Dầu Tiếng và các hồ chứa do thành phố quản lý được thực hiện chặt chẽ, đúng quy trình, góp phần bảo đảm an toàn công trình và hạn chế tối đa nguy cơ ngập lụt cho khu vực hạ du. Trong suốt quá trình xả tràn, không ghi nhận sự cố hay thiệt hại do vận hành hồ chứa gây ra. Đáng chú ý, nhờ chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp thủy lợi, theo dõi sát diễn biến nguồn nước, TP.HCM không ghi nhận thiệt hại do hạn hán, thiếu nước hay xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2025.

Số liệu quan trắc cho thấy độ mặn trên các tuyến sông, kênh rạch chính có xu hướng thấp hơn so với trung bình nhiều năm và cùng kỳ năm trước, góp phần ổn định sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh. Trong công tác phòng ngừa, thành phố đã ban hành và triển khai đồng bộ nhiều kế hoạch, phương án phòng, chống thiên tai.

Đồng thời, TP.HCM đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, diễn tập nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó cho chính quyền các cấp và cộng đồng dân cư. Hàng chục chương trình phát thanh, truyền hình, cùng nhiều lớp tập huấn chuyên đề đã được tổ chức, góp phần từng bước chuyển từ “ứng phó bị động” sang “phòng ngừa chủ động”. Trong năm 2025, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự TP.HCM cũng được kiện toàn theo quy định mới, tạo nền tảng pháp lý và tổ chức để nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn trong giai đoạn tới.

Năm 2026, TP.HCM xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, tập trung xử lý các điểm xung yếu về ngập, triều cường và sạt lở. Đồng thời, TP.HCM cũng tăng cường đầu tư hạ tầng phòng, chống thiên tai theo hướng đồng bộ, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tham luận từ các sở, ngành đã đánh giá thực tiễn triển khai, làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và kiến nghị các phương hướng, giải pháp trọng tâm trong công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn thời gian tới.

Đáng chú ý, theo nhận định của lãnh đạo UBND xã Bàu Bàng, xã đánh giá cao vai trò nòng cốt của lực lượng xung kích tại cơ sở trong công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2025.

TP.HCM tổ chức cắt tỉa cây xanh trước mùa mưa bão. (Ảnh: VM). 

Hiện xã có 250 thành viên lực lượng xung kích, hoạt động theo phương châm “4 tại chỗ”, gồm dân quân tự vệ và các lực lượng, đoàn thể địa phương, am hiểu địa bàn, sẵn sàng huy động khi có tình huống khẩn cấp. Trong các đợt mưa lớn, dông lốc, ngập úng, lực lượng này luôn phản ứng nhanh, hỗ trợ sơ tán dân, cứu hộ, bảo đảm an toàn giao thông và khắc phục hậu quả sau thiên tai.

Nhờ đó, thiệt hại về người và tài sản trên địa bàn được hạn chế đáng kể, nhận thức cộng đồng được nâng lên. Tuy nhiên, xã còn gặp khó khăn về trang thiết bị, kinh phí và đào tạo chuyên sâu, kiến nghị thành phố tăng cường hỗ trợ để phát huy hiệu quả “lá chắn” phòng, chống thiên tai từ cơ sở.

Lãnh đạo Bộ Tư lệnh TP.HCM chia sẻ, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự TP.HCM không chỉ thực hiện nhiệm vụ phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn cho TP.HCM mà còn cả chung tay cho các địa phương khác. Năm 2025, thiên tai với nhiều hình thái tiêu cực xảy ra tại khu vực miền Trung và miền Bắc, Ban Chỉ huy cũng đã tăng cường lực lượng, vật lực để hỗ trợ đồng bào với tinh thần tương thân tương ái.

Đáng chú ý, tháng 11/2025, UBND TP.HCM ban hành Quyết định số 2853/QĐ-UBND về Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, đến năm 2030” trên địa bàn. Kế hoạch nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức về thiên tai, năng lực ứng phó cho cán bộ, người dân, đặc biệt tại các khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Đồng thời, Kế hoạch hướng đến hình thành văn hóa phòng ngừa, chủ động tham gia vào công tác phòng, chống thiên tai của người dân, nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Việc chuyển từ ứng phó sang phòng ngừa chủ động không chỉ là sự thay đổi về phương thức hành động, mà còn là sự thay đổi về tư duy phát triển của TP.HCM. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, nếu không tập trung ứng phó, phòng ngừa, thiệt hại về người và tài sản sẽ ngày càng lớn. Việc tăng cường phòng ngừa giúp thành phố tiết kiệm chi phí khắc phục hậu quả, bảo vệ tốt hơn đời sống người dân và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Tuy nhiên, để chiến lược này thực sự hiệu quả, mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng phải trở thành một “tuyến phòng thủ” trước thiên tai. Khi nhận thức được nâng cao, hạ tầng được đầu tư đúng hướng và quản lý rủi ro được đặt lên hàng đầu, TP.HCM sẽ không chỉ giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra mà còn nâng cao khả năng thích ứng lâu dài.

Mai Hương