Linh hoạt trong vận hành công trình thủy lợi, chủ động ứng phó xâm nhập mặn

TMO - Nhằm ứng phó hiệu quả với nguy cơ xâm nhập mặn trong mùa khô, Cần Thơ đang tăng cường quản lý, vận hành các công trình thủy lợi theo hướng linh hoạt, sát thực tế. Cùng với công tác dự báo, theo dõi chặt chẽ độ mặn, địa phương tập trung bảo vệ an toàn diện tích lúa đông xuân, đảm bảo sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định.

Theo nhận định của Cục Khí tượng Thủy văn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự báo xâm nhập mặn ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) những tháng đầu mùa khô năm 2025 - 2026 ở mức tương đương mùa khô năm 2024 - 2025.

Theo Cục Khí tượng Thủy văn, tổng lượng mưa vùng ĐBSCL từ tháng 1 đến tháng 3-2026 ở mức cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) và nhiều khả năng xuất hiện các đợt mưa trái mùa trong những tháng đầu năm 2026.

Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, tình trạng xâm nhập mặn trên các tuyến sông, kênh rạch tại TP Cần Thơ nói riêng đã đẩy mạnh triển khai các biện pháp nhằm sớm thích ứng và chủ động ứng phó. Nhận diện sớm nguy cơ, địa phương đã chủ động triển khai linh hoạt các giải pháp thủy lợi, tập trung vào kiểm soát mặn, giữ ngọt và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Các công trình thủy lợi được vận hành phù hợp theo từng thời điểm, kết hợp theo dõi chặt chẽ độ mặn để điều tiết nước hợp lý. Song song đó, ngành chức năng tăng cường công tác dự báo, thông tin kịp thời đến người dân, hướng dẫn các biện pháp phòng, chống xâm nhập mặn phù hợp với từng vùng sản xuất.

Việc chủ động tích trữ nước ngọt, gia cố bờ bao, cống đập và chuyển đổi lịch thời vụ được xem là những giải pháp quan trọng, góp phần bảo vệ an toàn diện tích lúa đông xuân. Với TP Cần Thơ, sau sắp xếp, mở rộng địa giới hành chính, nguy cơ này càng hiện hữu rõ nét hơn, đòi hỏi những giải pháp thủy lợi chủ động, linh hoạt và kịp thời.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, hiện thành phố có hai khu vực dễ bị tổn thương do xâm nhập mặn. Thứ nhất là khu vực chịu ảnh hưởng mặn từ Biển Đông xâm nhập theo sông Hậu; thứ hai là khu vực mặn từ Biển Tây theo hệ thống sông Cái Lớn, Cái Bé và các tuyến kênh, rạch liên thông.

TP.Cần Thơ triển khai các giải pháp để ứng phó hạn mặn, đảm bảo canh tác vụ Xuân 2026. 

Đây là những vùng thường xuyên chịu tác động kép của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan trong mùa khô. Xâm nhập mặn những năm gần đây đã ảnh hưởng đáng kể đến đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân, đặc biệt là sản xuất lúa. Do đó, công tác thủy lợi luôn được ngành nông nghiệp thành phố đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu.

Trước nguy cơ hạn mặn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đã tăng cường công tác quan trắc, theo dõi diễn biến thời tiết và độ mặn trên các tuyến sông trọng điểm. Ngoài hệ thống trạm quan trắc do ngành nông nghiệp quản lý, đơn vị còn phối hợp chặt chẽ với Đài Khí tượng Thủy văn TP Cần Thơ để cập nhật thường xuyên số liệu về mực nước, độ mặn, đặc biệt trong cao điểm mùa khô. Trên cơ sở các số liệu quan trắc, ngành nông nghiệp kịp thời tham mưu phương án vận hành hệ thống cống, đập ngăn mặn, đồng thời xây dựng kế hoạch trữ nước ngọt, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân.

Việc chủ động kiểm soát nguồn nước không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn mà còn tạo điều kiện để nông dân yên tâm sản xuất, nhất là trong các vụ lúa quan trọng. Vụ lúa đông xuân là vụ sản xuất quan trọng nhất trong năm của TP Cần Thơ. Toàn thành phố có diện tích xuống giống trên 290.000 ha, cung cấp sản lượng gần 2 triệu tấn lúa, chiếm khoảng 40% tổng sản lượng lúa cả năm.

Tuy nhiên, đây cũng là vụ lúa trùng với thời điểm cao điểm hạn mặn, tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không có giải pháp ứng phó kịp thời. Chính vì vậy, ngay từ đầu tháng 10, ngành nông nghiệp đã ban hành các văn bản hướng dẫn địa phương xây dựng lịch thời vụ phù hợp, vừa né rầy, vừa né hạn mặn. Do đó, ngành nông nghiệp không chỉ hướng dẫn lịch xuống giống mà còn khuyến cáo nông dân phải theo dõi sát thông tin dự báo thời tiết, thông báo độ mặn của ngành chức năng để chủ động lấy nước đúng thời điểm, tránh rủi ro về sau.

Hệ thống ngăn lũ, xâm nhập mặn vào nội đồng được TP Cần Thơ đẩy mạnh đầu tư. (Ảnh:CT). 

Đối với vụ lúa đông xuân 2025–2026 đang trong giai đoạn xuống giống, ngành nông nghiệp TP Cần Thơ đặc biệt lưu ý nông dân tại các vùng dễ bị tổn thương do hạn mặn, nhất là khu vực phía Đông giáp biển và vùng phía Tây giáp tỉnh An Giang mới. Theo đó, các địa phương cần bố trí xuống giống sao cho cuối tháng 12 phải thu hoạch dứt điểm ở những khu vực có nguy cơ nhiễm mặn cao.

Đây được xem là giải pháp quan trọng để tránh tình trạng lúa trổ, chín đúng thời điểm mặn xâm nhập, gây thiệt hại năng suất và chất lượng. Việc tuân thủ nghiêm lịch thời vụ, kết hợp với theo dõi độ mặn và vận hành hợp lý hệ thống thủy lợi sẽ giúp bảo vệ an toàn vụ lúa, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho bà con nông dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu còn nhiều diễn biến khó lường, công tác thủy lợi không chỉ dừng lại ở ứng phó trước mắt mà cần được nhìn nhận như một giải pháp lâu dài cho phát triển nông nghiệp bền vững.

Với sự chủ động của ngành nông nghiệp TP Cần Thơ cùng sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương và người dân, việc né hạn mặn, bảo vệ sản xuất lúa đang dần đi vào chiều sâu và mang lại hiệu quả rõ rệt. Việc linh hoạt triển khai các giải pháp thủy lợi đã và đang phát huy hiệu quả trong công tác ứng phó xâm nhập mặn tại Cần Thơ. Tuy nhiên, trước những biến động khó lường của thời tiết và nguồn nước, địa phương cần tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, hoàn thiện hệ thống công trình thủy lợi theo hướng đồng bộ, hiện đại và thích ứng lâu dài.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa vẫn đóng vai trò quan trọng, góp phần giảm áp lực cho hệ thống quản lý. Về lâu dài, Cần Thơ sẽ tiếp tục gắn các giải pháp thủy lợi với định hướng tái cơ cấu nông nghiệp, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và phát triển sản xuất bền vững.

Sự phối hợp và áp dụng các giải pháp đồng bộ là yếu tố quyết định, giúp địa phương không chỉ ứng phó hiệu quả với xâm nhập mặn trước mắt mà còn chủ động thích nghi với những thách thức trong tương lai, bảo đảm an toàn sản xuất, ổn định đời sống và phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Thu Hương