Tập trung rà soát, điều tiết nguồn nước, ứng phó hạn hán

TMO - Để ứng phó hiệu quả với khô hạn, tỉnh Sơn La đang tăng cường rà soát, điều tiết và sử dụng tiết kiệm nguồn nước. Nhiều giải pháp đồng bộ được triển khai nhằm duy trì sản xuất nông nghiệp, bảo đảm sinh hoạt cho người dân, góp phần ổn định tình hình trước tác động của thời tiết cực đoan.

Trước tình trạng khô hạn kéo dài đang gây áp lực lớn lên sản xuất và đời sống tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Sơn La, do đó tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm ứng phó hiệu quả với hạn hán, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế. Trên cơ sở rà soát nguồn nước tại các hồ chứa, đập dâng, công trình thủy lợi, các ngành chức năng tổ chức điều tiết hợp lý, ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp thiết yếu.

Các địa phương tăng cường kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống kênh mương, hạn chế thất thoát nước, đồng thời bố trí lịch tưới khoa học, phù hợp với từng vùng, từng loại cây trồng. Cùng với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm, chủ động tích trữ nước sinh hoạt, chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng thích ứng với điều kiện khô hạn.

Bên cạnh đó, hiều mô hình tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật được triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước và duy trì năng suất cây trồng. Ở những khu vực thiếu nước nghiêm trọng, chính quyền địa phương đã tổ chức khoan giếng, lắp đặt bồn chứa, kéo đường ống dẫn nước, bảo đảm không để người dân thiếu nước sinh hoạt kéo dài.

Theo thống kê từ ngành nông nghiệp tỉnh Sơn La, địa phương hiện có tổng cộng 24 hồ chứa lớn dung tích trên 1 triệu m³, bao gồm 10 hồ thủy lợi và 14 hồ thủy điện, trong đó các hồ lớn như Sơn La, Nậm Chiến và Huội Quảng đều đạt gần 99% dung tích tích trữ, tạo tiền đề vững chắc cho việc điều tiết nước mùa khô. Ngoài ra, mạng lưới hồ điều hòa đa mục tiêu và hồ cảnh quan tại các địa bàn như Phường Tô Hiệu, Chiềng An, Mộc Châu… với tổng diện tích hơn 25 ha không chỉ góp phần tích trữ nước mà còn giúp cải thiện cảnh quan đô thị và kiểm soát môi trường.

Lấy mẫu nước để kiểm tra chất lượng nguồn nước. (Ảnh: BSL). 

Đặc biệt, ngay trong năm 2025, tỉnh đã khánh thành Nhà máy nước Bản Mòng với công suất 27.000 m³/ngày đêm, được đánh giá là nhà máy nước lớn nhất tỉnh, đồng thời thúc đẩy xây dựng Nhà máy nước Chiềng Dong với hơn 230 tỷ đồng đầu tư.

Những dự án này góp phần nâng tỷ lệ cung cấp nước sạch đô thị lên khoảng 94% dân số đô thị, tương đương hơn 69.200 hộ khách hàng đang sử dụng nước sạch thường xuyên. Tuy nhiên, ở khu vực nông thôn, dù đã có gần 1.840 công trình nước tập trung, chỉ khoảng 75% trong số này hoạt động ổn định, khiến nhiều hộ dân vùng sâu, vùng xa vẫn phải khai thác nguồn nước tự túc từ giếng khoan, giếng đào hay bể chứa nhỏ lẻ.

Trong khi đó, tình hình khí hậu 2026 dự báo sẽ có nắng nóng dữ dội và mưa thấp hơn trung bình nhiều năm, khiến dòng chảy trên các lưu vực sông chính, đặc biệt là sông Đà, có xu hướng giảm. Đối với các vùng trồng trọt trọng điểm, dự báo này đồng nghĩa với nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ở nhiều xã, mức thiếu hụt có thể lên đến 50%, như tại Suối Tọ, nơi dự báo thiếu đến 70–80% nước.

Trước áp lực nguồn nước, nhằm mục tiêu đảm bảo đời sống sinh hoạt, sản xuất, tỉnh Sơn La đã ban hành kế hoạch khai thác và sử dụng nước. Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối phối hợp các sở, ngành và cơ quan liên quan để giám sát, điều tiết nguồn nước theo nhu cầu sử dụng của từng khu vực.

Đơn vị cấp nước sạch tăng cường kiểm tra, bảo trì hệ thống, phối hợp phát hiện và xử lý rò rỉ, hỏng hóc, đảm bảo vận hành liên tục. Tuyên truyền người dân tiết kiệm nước, chủ động dự trữ nước trong mùa khô, đặc biệt từ tháng 4 đến tháng 6 — thời điểm dự báo nắng nóng kéo dài nhất. Đối với sản xuất nông nghiệp, tỉnh yêu cầu các địa phương tổ chức cấp nước theo mùa vụ, co giãn thời điểm xuống giống, và sẵn sàng điều chỉnh ưu tiên nước cho sản xuất khi thiếu hụt, ngay cả khi phải giảm khai thác ở các mục tiêu thủy điện.

Tài nguyên nước có vai trò quan trọng trong đời sống, sản xuất của Sơn La. 

Song song với việc đảm bảo nguồn nước, tỉnh cũng tăng cường các giải pháp bảo vệ môi trường, xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm và hạn chế thất thoát nước, kêu gọi ứng dụng công nghệ số trong quản lý nguồn nước hiệu quả hơn trên phạm vi toàn tỉnh. Với bối cảnh khí hậu ngày càng biến đổi phức tạp, Sơn La đã chủ động điều hành, phân phối nguồn nước từ hạ tầng hiện có, đồng thời đầu tư mở rộng và phối hợp liên ngành để đảm bảo nguồn nước bền vững phục vụ sản xuất và đời sống người dân trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Đối với 02 công trình thủy điện Sơn La, Nậm Chiến có hồ chứa điều tiết nước dài hạn (điều tiết năm), đảm bảo sẵn sàng thực hiện việc vận hành xả nước phát điện thực hiện theo lệnh điều độ của Trung tâm Điều độ hệ thống lưới điện Quốc gia, vận hành xả nước chống hạn theo yêu cầu của các bộ, ngành Trung ương nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và an ninh quốc gia trong giai đoạn tháng 11/2025 đến tháng 6/2026; 

Với sự chủ động, quyết liệt và đồng bộ trong chỉ đạo, điều hành, tỉnh Sơn La đang từng bước kiểm soát tình hình khô hạn, hạn chế thấp nhất những tác động tiêu cực đến sản xuất và đời sống nhân dân. Các biện pháp ứng phó không chỉ mang tính tình thế mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn trong việc quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ việc đầu tư nâng cấp hạ tầng thủy lợi, đổi mới phương thức sản xuất đến nâng cao nhận thức cộng đồng, tất cả đều hướng tới mục tiêu bảo đảm sinh kế ổn định cho người dân, đặc biệt là ở vùng cao, vùng khó khăn. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn phòng, chống hạn hán tại Sơn La có ý nghĩa quan trọng, góp phần xây dựng nền nông nghiệp thích ứng, hiệu quả và bền vững.

Tuy nhiên, để đạt được kết quả lâu dài, người dân và doanh nghiệp cần sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và chủ động phòng ngừa rủi ro thiên tai. Song song đó, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ, tăng cường đầu tư khoa học – công nghệ và nâng cao năng lực quản lý sẽ là nhiệm vụ trọng tâm giúp Sơn La vượt qua những thách thức do hạn hán gây ra. Từ đó, góp phần ổn định sản xuất và đời sống, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.

Ngọc Châu