Vĩnh Long: Linh hoạt triển khai giải pháp phòng, chống xâm nhập mặn

TMO - Xâm nhập mặn tiếp tục tác động mạnh đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), trong đó Vĩnh Long là địa phương chịu ảnh hưởng rõ nét. Trước thực tế đó, tỉnh đã kịp thời xây dựng các phương án ứng phó linh hoạt, sát thực tế. Việc chủ động dự báo, điều tiết nguồn nước và hướng dẫn người dân chuyển đổi sản xuất sẽ phát huy hiệu quả rõ rệt.

Trước diễn biến ngày càng phức tạp của xâm nhập mặn, tỉnh Vĩnh Long đã chủ động và linh hoạt triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Các ngành chức năng tăng cường theo dõi, cập nhật độ mặn trên các tuyến sông, kênh rạch để kịp thời điều tiết nguồn nước, vận hành hợp lý hệ thống cống, đập và trạm bơm.

Song song đó, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân tích trữ nước ngọt, sử dụng nước tiết kiệm và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện hạn mặn. Nhiều mô hình sản xuất thích ứng đã phát huy hiệu quả, góp phần giảm thiểu rủi ro và ổn định thu nhập cho nông dân.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, xâm nhập mặn trên các tuyến sông chính của tỉnh đang có xu hướng tăng nhanh. Dự báo trong các tháng cao điểm mùa khô 2026, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long có khả năng duy trì ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn mùa khô 2024-2025, tương đương mùa khô 2022-2023. Riêng khu vực ven sông Hậu khả năng tương đương năm trước. Theo kế hoạch năm 2026, tỉnh Vĩnh Long gieo trồng 451.550 ha cây hàng năm; trong đó, 326.550 ha lúa và 125.000 ha cây màu; đồng thời thả nuôi 115.320 ha thủy sản.

Vĩnh Long có chiều dài đường bờ biển 130 km, với hệ thống sông ngòi chằng chịt, nhiều vùng sản xuất nông nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nước mặt. Do vậy, xâm nhập mặn không chỉ tác động đến sản xuất lúa, cây ăn trái, thủy sản mà còn đe dọa nguồn nước sinh hoạt của hàng trăm nghìn hộ dân, nhất là tại các vùng ven sông lớn.

Tại địa bàn tỉnh Vĩnh Long, Cống Tân Dinh và Bông Bót  (xã An Phú Tân) là 2 công trình thuộc tiểu dự án kiểm soát nguồn nước, thích ứng biến đổi khí hậu vùng Nam Măng Thít do Trung ương đầu tư, được đưa vào sử dụng tư tháng 1/2020. Từ khi 2 cống này vận hành, địa phương đã khắc phục được nước mặn xâm nhập lấn sâu vào nội đồng, không còn tình trạng thiếu nước tưới vào mùa khô, bảo vệ được toàn bộ diện tích lúa, hoa màu, cây ăn trái trên địa bàn.

Người dân chủ động tích trữ nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất. (Ảnh: BT).

Theo nhân viên quản lý cống Bông Bót, Xí nghiệp Thủy nông số 03 (Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh) cho biết, hiện đơn vị vẫn bố trí lực lượng trực 24/24 giờ, duy trì đo độ mặn định kỳ hai lần mỗi ngày để chủ động đóng, mở cống phù hợp; tranh thủ lấy nước ngọt khi điều kiện cho phép và đóng cống kịp thời để ngăn nước mặn xâm nhập, qua đó góp phần hạn chế thiệt hại đối với các vùng trồng cây ăn trái đặc sản và khu dân cư trong cao điểm mùa khô.

Bên cạnh đó, tỉnh ủy, UBND tỉnh Vĩnh Long cũng xác định phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn là nhiệm vụ trọng tâm trong chỉ đạo điều hành mùa khô, với tinh thần “chủ động từ sớm, ứng phó từ xa”, không để xảy ra tình trạng bị động, lúng túng khi thiên tai diễn biến bất thường.

Do đó, ngay từ cuối năm 2025, tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng thời điểm trên cơ sở dự báo của các cơ quan chuyên môn. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu ngành nông nghiệp và các địa phương theo dõi sát diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn trên các sông chính như Cổ Chiên, Hàm Luông, sông Hậu và hệ thống kênh rạch nội đồng; tăng cường quan trắc độ mặn, cập nhật thông tin thường xuyên để kịp thời  hướng dẫn người dân chủ động lấy nước, trữ nước khi điều kiện cho phép.

UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị cấp nước chủ động trữ nước ngọt, kiểm soát chặt chẽ độ mặn nguồn nước đầu vào, vận hành linh hoạt các hệ thống xử lý nước, đặc biệt tại các khu vực ven sông lớn, vùng có nguy cơ thiếu nước cao. Hiện nay, Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh đang quản lý, vận hành 237 trạm cấp nước, cung cấp nước sinh hoạt cho trên 482.000 hộ dân nông thôn.

Lãnh đạo UBND tỉnh yêu cầu các trạm cấp nước tăng cường dự trữ nước, sẵn sàng vận hành hệ thống lọc mặn RO khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép. Đồng thời, chuẩn bị các phương án đấu nối, hỗ trợ cấp nước liên vùng và vận chuyển nước ngọt  kịp nếu xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ.

Đồng thời yêu cầu các sở, ngành, địa phương kiên quyết, thống nhất trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện phòng, chống, ứng phó hạn, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026, tuyệt đối không để bị động, bất ngờ trước các tình huống phát sinh. Các đơn vị chủ động vận hành hiệu quả các cống đầu mối, công trình thủy lợi trọng điểm để ngăn mặn, trữ ngọt kịp thời; các địa phương phát huy tối đa vai trò các cống do xã, ấp trực tiếp quản lý; việc vận hành phải bám sát diễn biến thực tế của triều cường và độ mặn trên từng tuyến sông, kênh, rạch.

Đối với các đơn vị cấp nước, cần theo dõi sát cấp độ rủi ro thiên tai, chủ động xây dựng nhiều kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, cung cấp đủ nước sinh hoạt và nước phục vụ sản xuất cho người dân, doanh nghiệp trong mọi tình huống. Đồng thời, tiếp tục rà soát, kiểm tra toàn bộ hệ thống đường ống, trạm bơm, công trình cấp nước, kịp thời duy tu, sửa chữa, nâng cấp để bảo đảm vận hành an toàn, liên tục, không để xảy ra gián đoạn cấp nước.

UBND các xã, phường tổ chức triển khai nghiêm túc, hiệu quả Chỉ thị của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Công văn của UBND tỉnh về các nhiệm vụ, giải pháp ứng phó thiên tai, hạn, xâm nhập mặn; trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai và ứng phó hạn mặn  từng vùng, tiểu vùng, ấp, phù hợp với điều kiện sản xuất và đời sống của người dân trên địa bàn. Theo dự báo, đỉnh triều cao có khả năng xuất hiện trong dịp Tết Nguyên đán, kết hợp với xâm nhập mặn sâu, tạo ra tác động kép, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều diện tích cây ăn trái đặc sản của tỉnh tại một số cù lao, cồn.

Các đơn vị quản lý công trình, cống thuỷ lợi tại Vĩnh Long chủ động vận hành hiệu quả các cống đầu mối trọng điểm để ngăn mặn, trữ ngọt. (Ảnh: CT). 

Do đó, tỉnh yêu cầu các địa phương khẩn trương triển khai thông tin, gửi thông điệp cảnh báo đến từng ấp, từng hộ dân và doanh nghiệp, hướng dẫn cụ thể các biện pháp phòng, chống phù hợp với từng đối tượng sản xuất. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan và địa phương theo dõi diễn biến xâm nhập mặn, kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện hạn, mặn trong mùa khô 2025-2026. Ngành tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước; sử dụng giống cây trồng chịu mặn, bố trí lịch thời vụ xuống giống né hạn, né mặn; áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước, quy trình canh tác phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra.

Đồng thời xây dựng các kịch bản ứng phó xâm nhập mặn theo từng cấp độ, từ trung bình đến nghiêm trọng, trên cơ sở rút kinh nghiệm từ các mùa khô trước, đặc biệt là đợt hạn mặn lịch sử năm 2019-2020, nhằm chủ động bảo vệ sản xuất và đời sống người dân. Việc triển khai linh hoạt, đồng bộ các giải pháp phòng, chống thời gian qua cho thấy sự chủ động của Vĩnh Long trước tình trạng hạn mặn. Tuy nhiên, để thích ứng bền vững, tỉnh cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, nâng cao năng lực dự báo và tăng cường liên kết vùng trong quản lý tài nguyên nước.

Đồng thời, người dân nên chuyển sang các mô hình nông nghiệ, và các loại cây trồng thích ứng với điều kiện hạn mặn. Từ đó, công tác ứng phó với xâm nhập mặn sẽ ngày càng hiệu quả hơn, góp phần bảo vệ môi trường, ổn định sinh kế và tạo nền tảng phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho Vĩnh Long trong những năm tới.

Lê Hoài