Nghiên cứu lập bản đồ phân vùng rủi ro phòng chống sạt lở, ngập lụt

TMO - Hoạt động xây dựng, san gạt, đào đất tạo mặt bằng trên các khu vực sườn dốc cũng làm tăng nguy cơ sạt lở tại tỉnh Lâm Đồng, các chuyên gia khuyến cáo Lâm Đồng cần sớm lập bản đồ phân vùng rủi ro phòng chống sạt lở. 

Sở Xây dựng Lâm Đồng cho biết, tình hình ngập lụt, sạt lở đất trên địa bàn ngày càng phức tạp. Đặc biệt trong mùa mưa năm 2023, tình trạng này có xu hướng nghiêm trọng hơn và gây nhiều thiệt hại về người và tài sản. Cụ thể trong những tháng đầu năm, toàn tỉnh xảy ra 13 đợt mưa lớn gây ngập lụt cục bộ tại thành phố Đà Lạt, Bảo Lộc. Tình trạng sạt lở cũng diễn ra cực đoan, nhiều vụ việc gây chết người trên địa bàn thành phố xảy ra cuối tháng 6/2023 và sạt lở trên đèo Bảo Lộc cuối tháng 7 vừa qua. Thống kê hiện nay toàn tỉnh vẫn còn 163 điểm bị sạt lở, có nguy cơ sạt lở đất.

Nguyên nhân chính của thực trạng sạt trượt đất là do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan kết hợp với địa hình đồi dốc đặc trưng của vùng Tây Nguyên. Đồng thời, hoạt động xây dựng, san gạt, đào đất tạo mặt bằng trên các khu vực sườn dốc càng làm tăng nguy cơ sạt lở. Trong khi đó, tình trạng ngập lụt tại đô thị có nguyên nhân chính là do tình trạng bê tông hóa, đô thị hóa, cộng với việc phát triển nhà lưới, nhà kính trong khi năng lực tiêu thoát nước của hệ thống đô thị đã cũ, chưa đáp ứng được.

Tỉnh Lâm Đồng cần nghiên cứu lập bản đồ phân vùng rủi ro phòng chống sạt lở, ngập lụt. 

Tại Hội thảo “Đánh giá thực trạng, nguyên nhân và đề xuất giải pháp phòng chống sạt trượt, ngập lụt cục bộ trên địa bàn tỉnh” do UBND tỉnh Lâm Đồng tổ chức, GS-TS Đỗ Minh Đức (Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội), cho biết qua kết quả nghiên cứu của ông và nhóm cộng sự cho thấy tình trạng sạt lở tại Lâm Đồng hoàn toàn có thể đưa ra cảnh báo sớm dựa trên các kết quả quan trắc, phân tích trên các vùng đất dốc ở Việt Nam. 

Đặc biệt, tại thành phố Đà Lạt có nhiều nét tương đồng với Hong Kong (Trung Quốc) những năm 1970-1980 nên có thể học hỏi kinh nghiệm ứng phó với trượt lở mái dốc của họ. Cụ thể như xây dựng hệ thống quan trắc tích hợp và giám sát thực tế từng khu vực đất dốc; xây dựng, hiệu chỉnh và từng bước hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm tình trạng sạt lở đất. Địa phương này cần có dự báo và cảnh báo sớm nguy cơ trượt lở tại các khu vực trọng điểm để chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại. Riêng thành phố Đà Lạt trước mắt cần xác lập các ngưỡng cảnh báo và kịch bản ứng phó cho từng công trình ở các mức nguy cơ khác nhau và về lâu dài cần xây dựng, ban hành hướng dẫn chi tiết các công trình xây dựng trên đất dốc.

Ngoài ra, theo chuyên gia của Công ty địa chất Kawasaki (Nhật Bản) tại quốc gia này việc lập bản đồ phân vùng mức độ rủi ro đã được thực hiện từ lâu, trường hợp ở Lâm Đồng nếu được thực hiện thì nên phân vùng theo mức độ rủi ro lũ lụt và lở đất. Tuy nhiên, ở Việt Nam nói chung việc sử dụng ảnh chụp từ máy bay và phương pháp quét laser để lấy dữ liệu địa hình sẽ gặp nhiều bất lợi do vấn đề về kinh phí.

Do đó có thể sử dụng hình ảnh từ các ứng dụng trực tuyến, từ vệ tinh miễn phí để đánh giá về hiện tượng nứt, lồi lõm của mặt đất; sự xuất hiện các đặc điểm lở đất, khối sụt trượt… Qua đó sớm hình thành bản đồ phân vùng mức độ rủi ro để cơ quan chức năng và cả người dân có thể sử dụng, thực hiện các biện pháp khẩn cấp khi có nguy cơ cao về trượt lở đất hay ngập lụt.

Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng cũng đề nghị Lâm Đồng sớm xây dựng bản đồ hiện trạng ngập lụt, bản đồ dự báo ngập lụt đô thị tương ứng với giai đoạn quy hoạch. Cần rà soát, lập mới, điều chỉnh quy hoạch đô thị theo hướng lợi dụng ưu thế tự nhiên để tăng mức độ thích nghi, giảm bớt rủi ro, tôn trọng không gian dành cho nước; quy hoạch thoát nước theo hướng thoát nước bền vững thích ứng biến đổi khí hậu. 

Đức Hà