Lai Châu: Khai thác hiệu quả giá trị từ rừng

TMO - Từ tiềm năng sẵn có, xã Tả Lèng (tỉnh Lai Châu) từng bước “đánh thức” giá trị của rừng thông qua các mô hình kinh tế phù hợp. Khai thác hợp lý tài nguyên rừng không chỉ giúp người dân cải thiện sinh kế mà còn góp phần giữ vững độ che phủ rừng, hướng tới phát triển bền vững.

Xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu có diện tích rừng lớn, độ che phủ cao, là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Những năm qua, địa phương đã chủ động khai thác hiệu quả giá trị từ rừng gắn với công tác bảo vệ, phát triển rừng lâu dài.

Trên cơ sở tiềm năng sẵn có, xã khuyến khích người dân phát triển các mô hình sản xuất phù hợp như trồng cây dược liệu, thu hái lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi dưới tán rừng và tham gia bảo vệ rừng hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Các mô hình này không chỉ tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ tài nguyên rừng. Nhờ khai thác rừng theo hướng bền vững, nhiều hộ dân từng bước cải thiện đời sống, giảm dần phụ thuộc vào canh tác nương rẫy truyền thống. Qua đó, rừng thực sự trở thành nguồn lực quan trọng, đóng vai trò là điểm tựa” cho phát triển kinh tế – xã hội của xã Tả Lèng. Theo thống kê, xã Tả Lèng có diện tích rừng lớn (trên 7.903 ha), tỷ lệ che phủ rừng 60,7%, điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai thuận lợi cho phát triển nhiều loại dược liệu quý hiếm, đặc biệt là sâm Lai Châu.

Những năm qua, cấp uỷ, chính quyền xã đã triển khai nhiều giải pháp nhằm khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp và người dân phát triển cây sâm Lai Châu trên địa bàn. Từ đó, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân xã Tả Lèng. Những năm trước, cây sâm chủ yếu mọc tự nhiên, người dân khai thác nhỏ lẻ.

Hiện nay, Tả Lèng trở thành địa phương trồng nhiều diện tích sâm nhờ lợi thế rừng và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền. Đến nay, toàn xã có trên 5,8ha sâm Lai Châu, tập trung tại các bản: Sì Thâu Chải, Nhiều Sang, Phô Hồ Thầu, Xin Chải, Tả Lèng Lao Chải. Xã thu hút 2 doanh nghiệp, 1 hợp tác xã đầu tư với quy mô trên 5ha tại bản Xin Chải, các diện tích còn lại do 3 nhóm hộ và 18 hộ dân trồng với nguồn gốc giống có sẵn tại địa phương.

Người dân Lai Châu chăm sóc sâm được trồng dưới tán rừng. (Ảnh: HT). 

Hiện xã Tả Lèng có khoảng 2ha sâm cho khai thác, với các sản phẩm đa dạng như củ sâm, lá sâm, chế biến trà sâm, sâm ngâm mật ong, rượu sâm. Giá trị thu nhập đạt trên 15 tỷ đồng/2ha/năm, bình quân khoảng 7,5 tỷ đồng/ha/năm – con số rất lớn so với nhiều cây trồng truyền thống ở vùng cao.

Không chỉ dừng lại ở khai thác thô, xã xây dựng thành công hai sản phẩm OCOP 3 sao, đồng thời, có hai cơ sở sản xuất giống sâm được cấp mã số (gồm: IIA-C-LCU-002, IIA-C-LCU 004 cấp cho Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển Công nghệ cao Hưng Thịnh, Công ty Cổ phần xây dựng và thương mại Linh Long).

Đây là nền tảng quan trọng để hình thành chuỗi giá trị từ giống - trồng - chế biến - tiêu thụ. Đặc biệt, sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân.

Tại bản Xin Chải, mô hình liên kết trồng sâm dưới tán rừng giữa doanh nghiệp và cộng đồng đang phát huy hiệu quả. Doanh nghiệp đầu tư giống, kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm; người dân góp đất rừng, công lao động và trực tiếp chăm sóc. Mô hình này không chỉ giúp giảm rủi ro cho người trồng sâm, mà còn tạo ra cơ chế chia sẻ lợi ích hài hòa, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng bền vững.

Bên cạnh những thuận lợi, việc phát triển sâm ở Tả Lèng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của xã và còn nhiều khó khăn như: việc đầu tư của người dân là tự phát, diện tích trồng còn nhỏ lẻ, manh mún; nguồn gốc giống chưa được kiểm chứng về mặt chất lượng; áp dụng khoa học kỹ thuật trong việc trồng, chăm sóc và bảo tồn cây giống còn nhiều hạn chế; thu hút doanh nghiệp vào khảo sát đầu tư còn ít về quy mô, số lượng.

Một số diện tích sâm Lai Châu chưa được cấp mã số vùng trồng; công tác tuyên truyền, quảng bá nhằm kêu gọi thu hút đầu tư, tìm kiếm thị trường tiêu thu sản phẩm còn hạn chế; chưa xây dựng được sản phẩm thương mại gắn nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý sản phẩm. Nhận diện rõ những khó khăn, Ban Chấp hành Đảng bộ xã Tả Lèng ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển và nâng cao giá trị vùng trồng sâm Lai Châu giai đoạn 2025-2030.

Rừng mang lại nguồn kinh tế ổn định cho người dân xã Tà Lẻng. (Ảnh: VH). 

Không chỉ dừng ở định hướng, nghị quyết xác định rõ mục tiêu, lộ trình và giải pháp cụ thể, đưa cây sâm trở thành cây chủ lực, “đòn bẩy” cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nghị quyết đặt ra các mục tiêu: đến năm 2030, hình thành vùng trồng sâm tập trung khoảng 50ha; trồng mới ít nhất 5ha; 100% diện tích tập trung của doanh nghiệp, hợp tác xã được cấp mã số vùng trồng và chỉ dẫn địa lý; xây dựng một cơ sở chế biến và phát triển thêm nhiều sản phẩm OCOP từ sâm.

Để đạt các mục tiêu này, thời gian tới, xã Tả Lèng tăng cường tuyên truyền để thay đổi tư duy người dân; quản lý, giám sát chặt chẽ các dự án đầu tư, phát triển và chế biến sản phẩm sâm Lai Châu, nhất là các dự án thuê rừng, đất lâm nghiệp, thuê môi trường rừng, liên kết sản xuất dưới tán rừng để trồng sâm Lai Châu theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, triển khai thực hiện hiệu quả các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút, khuyến khích các doanh nghiệp; cộng đồng bản, hộ gia đình thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác có quy mô phù hợp để liên kết thực hiện nuôi trồng, chế biến, tiêu thụ sâm Lai Châu…Phát huy giá trị từ rừng theo hướng bền vững là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu phát triển của địa phương.

Khi rừng được bảo vệ tốt và khai thác hợp lý, không chỉ tài nguyên thiên nhiên được gìn giữ mà đời sống người dân cũng từng bước được nâng cao. Những mô hình kinh tế dưới tán rừng đã góp phần hình thành sinh kế ổn định, lâu dài, tạo động lực để người dân gắn bó hơn với rừng, coi rừng là tài sản quý cần được bảo vệ.

Trong thời gian tới, để khai thác hiệu quả hơn nữa giá trị từ rừng, xã Tả Lèng sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, lồng ghép các chính sách hỗ trợ phát triển lâm nghiệp với xây dựng nông thôn mới để giúp kinh tế rừng phát triển đồng bộ, bền vững. Qua đó, rừng không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội tại Tả Lèng nói riêng và tỉnh Lai Châu nói chung.

Đặng Tuấn