Đảm bảo an toàn hồ chứa, đập thủy lợi mùa mưa lũ

TMO - Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn Lào Cai, mùa mưa lũ năm nay trên địa bàn tỉnh tiềm ẩn nhiều yếu tố bất thường. Để chủ động ứng phó thiên tai, hạn chế thấp nhất thiệt hại, UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo các ngành chức năng tăng cường rà soát, đánh giá hiện trạng các công trình thủy lợi, đảm bảo an toàn hồ chứa, đập thủy lợi trong mùa mưa lũ năm nay. 

Nằm trong khu vực Tây Bắc, địa hình bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao và khe suối sâu, độ dốc lớn, hằng năm tỉnh Lào Cai  chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai, mưa lũ; nhiều khu dân cư tại các huyện thuộc vùng cao, biên giới bị đe dọa an toàn vì lở đất, lở núi. Trước diễn biến bất thường, phức tạp của tình hình thiên tai, tỉnh Lào Cai đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hoàn thiện hạ tầng phòng chống thiên tai trên địa bàn tỉnh.

Hiện nay, hệ thống thủy lợi, thủy điện có tác dụng điều tiết, phòng, chống thiên tai: Toàn tỉnh Lào Cai hiện có 1.143 hệ thống công trình thuỷ lợi (tăng 723 công trình so với năm 1991; tăng 26 công trình so với năm 2010), có 107 đập, hồ chứa nước thủy lợi (có 02 đập, hồ chứa nước lớn; 09 đập, hồ chứa nước vừa; 66 đập, hồ chứa nước nhỏ và 30 đập, hồ chứa nước không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 114/2018/NĐ-CP ngày 04/9/2018).

Được sự quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh, các Sở ngành của tỉnh đã dành nguồn lực đầu tư sửa chữa, nâng cấp cho 69/107 đập, hồ chứa nước thủy lợi (Trong đó: 22/69 hồ chứa được đầu tư sửa chữa, nâng cấp bằng nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới, nguồn vốn dự phòng ngân sách Trung ương hỗ trợ và nguồn vốn Trung ương hỗ trợ khắc phục hạn hán, các hồ còn lại bằng nguồn vốn ngân sách địa phường và vốn khác trước năm 2019; 47/69 hồ còn lại đảm bảo an toàn và tiếp tục theo dõi để được đầu tư khi cần thiết).

Công trình thủy điện Bắc Hà giữ vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước nhất là vào mùa mưa lũ. 

Tuy nhiên, qua rà soát, kiểm tra đánh giá ở một số địa phương vẫn còn tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý, sử dụng đất, mặt nước trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa thủy lợi chưa được xử lý như: trồng cây lâu năm; nuôi cá thả trong lòng hồ; cấp quyền sử dụng đất trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa…Toàn bộ các đập, hồ chứa chưa cắm mốc phạm vi bảo vệ/chưa lập bản đồ địa giới hành chính, do vậy việc quản lý phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa còn gặp nhiều khó khăn.

Đáng chú ý, tình hình vi phạm lấn chiếm đất các công trình thủy lợi khá phổ biến. Cụ thể đối với 40 hồ chứa do Hội đồng tư vấn đánh giá an toàn đập, hồ chứa thủy lợi tỉnh Lào Cai kiểm tra năm 2022, đánh giá còn tồn tại như: nuôi thả cá trong lòng hồ, trồng cây lâu năm trên một phần mặt đập, mái hạ lưu đập, xây dựng Trạm biến áp, cột điện trong phạm vi bảo vệ đập, xây dựng nhà ở nông thôn trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa... 

Vừa qua, đoàn kiểm tra liên ngành các sở: Công Thương, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tài nguyên và Môi trường đã kiểm tra tình hình thực hiện phòng, chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn; kiểm tra an toàn đập, việc vận hành xả lũ của các công trình thủy điện, các cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Qua đánh giá bước đầu, các đơn vị đã thực hiện nghiêm chỉ đạo của tỉnh về phòng, chống thiên tai như xây dựng phương án ứng phó, kiểm tra bổ sung thiết bị giám sát, quan trắc, ứng dụng công nghệ để dự báo, tổ chức diễn tập theo tình huống; báo cáo thông tin kịp thời cho cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và người dân; chuẩn bị vật tư thiết bị, phương tiện, nhân lực sẵn sàng ứng phó với sự cố xảy ra. Bên cạnh đó, vẫn còn một số đơn vị có điểm bờ đập bị xói mòn, nứt, chưa đảm bảo an toàn khi mưa lũ. 

Để chủ động ứng phó thiên tai trên địa bàn tỉnh, Sở Công Thương Lào Cai đã có văn bản gửi các đơn vị sản xuất công nghiệp triển khai một số biện pháp cấp bách. Trong đó yêu cầu các dự án thủy điện đang thi công tập trung nguồn vốn, nhân lực, thiết bị đẩy nhanh tiến độ thi công các hạng mục công trình đảm bảo chất lượng và vượt qua cao trình chống lũ. Lập phương án ứng phó thiên tai cho công trình, vùng hạ du đập trong quá trình thi công xây dựng trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức diễn tập.

Đối với các dự án thủy điện đã hoàn thành, triển khai các biện pháp đảm bảo an toàn hồ đập, nhất là các hồ đập xung yếu; tuân thủ quy trình vận hành hồ chứa thủy điện và quy trình liên hồ chứa đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Kiểm tra, đánh giá tình trạng đập, các thiết bị, công trình xả lũ, nhận nước… khắc phục kịp thời các khiếm khuyết (nếu có); có phương án xả lũ đảm bảo tuyệt đối an toàn đối với hạ du. Chuẩn bị mọi điều kiện để triển khai phương án đảm bảo an toàn cho công trình và khu vực hạ du, đặc biệt là hệ thống thông tin liên lạc, quan trắc, cảnh giới tại khu vực nguy hiểm.

Các địa phương tăng cường rà soát, đánh giá hiện trạng công trình thủy lợi, đảm bảo an toàn vùng hạ du trong mùa mưa bão năm nay. 

Nhằm khắc phục các tồn tại trên để công tác quản lý, khai thác đập, hồ chứa thủy lợi trên địa bàn tỉnh đảm bảo an toàn, hiệu quả, đúng quy định, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tham mưu cho UBND tỉnh ban hành quy định về quản lý, khai thác và bảo vệ công trình đập, hồ chứa thủy lợi trên địa bàn tỉnh. Tiếp tục  tổ chức kiểm tra, rà soát, đánh giá công tác quản lý, khai thác đập, hồ chứa tại các địa phương, hiện trạng an toàn đập mùa mưa bão 2023.

UBND các huyện, thị xã, thành phố tăng cường chỉ đạo và chịu trách nhiệm kiểm tra, xử lý vi phạm trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa đảm bảo an toàn công trình. Chủ trì và phối hợp với các Sở, ngành của tỉnh để tập trung giải quyết các tồn tại như: cấp giấy chứng nhận sử dụng đất trong phạm vi bảo vệ công trình; trồng cây lâu năm, xây dựng công trình chưa được cấp phép của cơ quan có thẩm quyền; đắp bờ tạo ao trong lòng hồ, ...

Đồng thời tăng cường chỉ đạo và chịu trách nhiệm kiểm tra, xử lý vi phạm trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa bảo đảm an toàn công trình. Tập trung giải quyết các tồn tại như: Cấp giấy chứng nhận sử dụng đất trong phạm vi bảo vệ công trình; trồng cây lâu năm, xây dựng công trình chưa được cấp phép của cơ quan có thẩm quyền; đắp bờ tạo ao trong lòng hồ...

Toàn tỉnh đang có 769 điểm có nguy cơ xảy ra thiên tai, trong đó 601 điểm chưa có biển cảnh báo (71 điểm ngầm tràn; 22 điểm sạt lở đất; 113 điểm lũ ống, lũ quét; 107 điểm ngập úng; 36 điểm sạt lở bờ sông, suối; 52 điểm sụt lún do mưa lũ hoặc dòng chảy). Cùng với việc triển khai tại các điểm nguy hiểm trên là cử lực lượng theo dõi, canh trực khi có mưa lớn và không xây dựng nhà tại vị trí có nguy cơ sạt lở, đồng thời lắp đặt hệ thống cảnh báo mực nước tại các ngầm tràn, khu vực có nguy cơ ngập úng…tỉnh Lào Cai đặc biệt chú trọng đến công tác bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước.

Trước diễn biến bất thường của tình hình thiên tai trên địa bàn, cùng với các giải pháp đảm bảo an toàn hồ chứa, đập thủy lợi, tỉnh Lào Cai chú trọng đến công tác bố trí, sắp xếp dân cư ra khỏi vùng thiên tai nguy hiểm Trong năm 2023, Lào Cai dự kiến sắp xếp 230 hộ dân với tổng kinh phí hỗ trợ di chuyển 13.160 triệu đồng. Trong đó, có 201 thuộc vùng thiên tai, 2 hộ dân cư vùng biên giới và 27 hộ dân vùng đặc biệt khó khăn. 

Đồng thời, xây dựng, củng cố, sửa chữa, tu bổ, nâng cấp các công trình phòng chống thiên tai, trong đó chú trọng các công trình sạt lở bờ sông, bờ suối tại những khu vực diễn biến sạt lở phức tạp uy hiếp nghiêm trọng các công trình kè, khu tập trung dân cư, các công trình hạ tầng phòng chống lũ quét, sạt lở đất và các cơ sở hạ tầng quan trọng, các công trình hạ tầng trọng điểm, xung yếu. Tập trung sửa chữa, nâng cấp, hoàn thiện hệ thống hồ, đập bảo đảm chủ động phòng chống mưa, lũ theo mức thiết kế. 

Thanh Nga