Ứng dụng công nghệ hiện đại trong giám sát, ngăn ngừa ô nhiễm không khí

TMO - Trước thực trạng chất lượng không khí tại Hà Nội liên tục được cảnh báo ở mức đáng lo ngại, Cục Viễn thám quốc gia triển khai nhiệm vụ ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm giám sát, phát hiện sớm và cảnh báo kịp thời các nguồn gây ô nhiễm, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo và phân công các đơn vị trực thuộc triển khai một số nhiệm vụ cấp bách giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí tại TP. Hà Nội, trong đó việc áp dụng công nghệ drone và viễn thám được coi là bước đi đột phá trong việc kết hợp công nghệ cao vào công tác quản lý môi trường đô thị.

Theo đại diện Cục Viễn thám quốc gia, ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao, cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở. Đáng chú ý, công nghệ viễn thám hiện nay đã đạt độ chính xác đủ đáp ứng yêu cầu quản lý cấp địa phương, với khả năng phân tích các ô lưới mặt đất khoảng 3 km.

Bên cạnh đó, thiết bị bay không người lái (Drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý. 

Việc triển khai hệ thống giám sát bằng drone và viễn thám mang lại nhiều lợi ích thiết thực: Giảm chi phí xử lý ô nhiễm do bụi mịn, tiết kiệm ngân sách thành phố; tối ưu hóa nguồn lực nhờ công nghệ hiện đại. Cảnh báo sớm các điểm nóng ô nhiễm bụi PM2.5, hạn chế phát thải khí nhà kính từ đốt rơm rạ, góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải quốc gia. Không chỉ giải quyết tình trạng ô nhiễm trước mắt, nhiệm vụ này còn góp phần xây dựng mô hình quản lý môi trường đô thị hiện đại, dựa trên công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng mở rộng và nhân rộng cho nhiều địa phương khác.

Thiết bị drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ để phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.  

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ô nhiễm không khí hiện nay tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô với nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng. Trước thực trạng này, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra nhiều mục tiêu.  

Trong đó, đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm so với mức đo năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40 µg/m³. Các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh… cũng phấn đấu giảm trên 10%. Đồng thời, tỷ lệ ngày có chất lượng không khí tốt và trung bình tại Hà Nội được nâng lên tối thiểu 80%... 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, nghiên cứu ứng dụng công nghệ trong kiểm soát ô nhiễm không khí là nhiệm vụ quan trọng được nhấn mạnh triển khai. Trong đó, chú trọng hình thành và đưa vào hoạt động “Hệ thống Cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí Quốc gia” nhằm thực thi công tác phối hợp liên ngành, chỉ đạo, điều phối, theo dõi, dự báo chất lượng môi trường không khí và cảnh báo nguy cơ để thực thi các hành động ứng phó với tình trạng ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng.

Đầu tư, nâng cấp, hoàn thiện hạ tầng và ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số vào quan trắc, giám sát, dự báo và cảnh báo về nguồn thải và chất lượng môi trường không khí. Nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao, đầu tư, nâng cấp công nghệ xử lý khí thải hiện đại cho các loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và phương tiện giao thông đường bộ; áp dụng kỹ thuật tốt nhất hiện có (BAT) và kinh nghiệm quản lý môi trường tốt nhất (BEP) trong các ngành công nghiệp đặc thù; triển khai sản xuất sạch hơn và các giải pháp công nghệ xử lý khí thải cho nguồn tĩnh và nguồn động.

Ứng dụng khoa học, kỹ thuật tiên tiến, hiện đại trong phân tích nguồn gốc thành phần bụi PM2.5 và các thông số ô nhiễm khác để xác định nguyên nhân hình thành, đề xuất giải pháp can thiệp. Nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ tận thu, tái chế phụ phẩm nông nghiệp, chất thải phát sinh từ hoạt động xây dựng, từ phương tiện giao thông thải bỏ và phát triển công nghệ vật liệu để xây dựng công trình xanh theo hướng sinh thái, tuần hoàn, phát thải thấp. Nghiên cứu đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu trong hoạt động giao thông vận tải để giảm phát thải.

Nghiên cứu khả năng ứng dụng, tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) kết hợp dữ liệu từ cảm biến đo nhanh (LCS) và các mô hình hóa số trị để phân tích dữ liệu, dự báo ô nhiễm không khí và cảnh báo kịp thời. Nghiên cứu, xây dựng và thí điểm ứng dụng hệ thống Bản sao số (Digital Twin) trong quản lý chất lượng môi trường không khí.

Hoàn thiện hạ tầng cơ sở dữ liệu quản lý nguồn phát thải, tích hợp dữ liệu kiểm kê và tính toán lan truyền ô nhiễm (ứng dụng mô hình hóa) để cảnh báo, dự báo ô nhiễm không khí; cập nhật và công khai thông tin; ứng dụng công nghệ AI, IoT, Big Data để phân tích mức độ đóng góp của từng nguồn, làm cơ sở cho các biện pháp điều tiết, ứng phó và khắc phục ô nhiễm không khí.../.

Thùy Chi