Sơn La đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất, dân sinh trong mùa khô

TMO - Tỉnh Sơn La yêu cầu, đối với việc khai thác, sử dụng nước sinh hoạt khu vực nông thôn, các địa phương thường xuyên kiểm tra, sửa chữa, vận hành, khai thác các công trình cấp nước sạch hợp vệ sinh khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu sử dụng nước của người dân.

Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, toàn tỉnh hiện có 24 hồ dung tích trên 1 triệu m3, trong đó, 10 hồ chứa thủy lợi. Có 14 hồ thủy điện, trong đó, có 3 hồ: thủy điện Sơn La, Huội Quảng, Bản Chát là hồ chứa điều tiết nước dài hạn, có nhiệm vụ tích nước trong mùa mưa lũ phục vụ vận hành phát điện và chống hạn cho vùng hạ du vào mùa khô. Hiện tại hồ Thủy điện Sơn La có sức chứa đạt 99.73% dung tích; hồ thủy điện Nậm Chiến đạt 99,96% dung tích; hồ chứa thủy điện Huội Quảng đạt 99,65% dung tích.

Về hiện trạng cấp nước sinh hoạt, đến nay, tỷ lệ dân số đô thị được cung cấp nước sạch đạt 94%. Toàn tỉnh có trên 69.200 hộ khách hàng, sản lượng nước thương phẩm đạt 10,8 triệu m³. Hạ tầng nước được tỉnh quan tâm, đầu tư, trong năm 2025 đã khánh thành Nhà máy nước Bản Mòng, công suất thiết kế 27.000 m³/ngày đêm, đây là dự án cấp nước lớn nhất tỉnh. Đồng thời, đang triển khai dự án Nhà máy nước Chiềng Dong với tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng.

Riêng nguồn cấp nước nông thôn, toàn tỉnh có 1.840 công trình tập trung. Tuy nhiên, tỷ lệ hoạt động còn thấp, khoảng 75% công trình thuộc diện kém bền vững hoặc ngừng hoạt động. Trung tâm Nước sạch và UBND các xã được giao quản lý 553 công trình. Người dân vùng sâu, vùng xa vẫn chủ yếu sử dụng các hình thức sử dụng nước sinh hoạt tự túc từ hơn 119.000 công trình nhỏ lẻ là giếng khoan, giếng đào, bể chứa...

Tình hình dự báo thiếu nước mùa khô, do nắng nóng kéo dài và mưa thấp, có 134/600 công trình tại 15 xã trọng điểm đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nước cục bộ. Mức độ thiếu hụt phổ biến từ 20% đến 50%. Đặc biệt nghiêm trọng tại xã Suối Tọ, thiếu 70% - 80%. Bên cạnh đó, các xã cũng bị ảnh hưởng lớn, gồm: Đoàn Kết, Gia Phù, Lóng Sập, Song Khủa, Tạ Khoa, Tà Xùa, Thuận Châu, Vân Hồ, Yên Châu... Hệ thống công trình bị ảnh hưởng chủ yếu là các phai tạm, đập dâng và hệ thống tưới ẩm tại các bản vùng cao, vùng sâu.

Các địa phương chủ động triển khai các phương án đảm bảo nguồn nước cho sản xuất trong mùa khô. 

Nhằm đảm bảo nguồn nước cho sản xuất, sinh hoạt, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch khai thác, sử dụng nước trên địa bàn tỉnh Sơn La theo nhu cầu sử dụng nước bình thường. Theo đó, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng các sở Công Thương, Xây dựng và UBND các xã để giám sát việc sử dụng nước.

Để đảm bảo nguồn nước khai thác, sử dụng nước sinh hoạt khu vực đô thị thường xuyên kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng các trạm cấp nước sinh hoạt đô thị trên địa bàn tỉnh đảm bảo vận hành thường xuyên, liên lục, không bị hỏng hóc, gián đoạn hoặc rò rỉ, thất thoát, lãnh phí nước; thực hiện điều tiết hợp lý, hài hòa việc khai thác, sử dụng các nguồn nước khác; trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu hụt lượng lớn nước cấp cho sinh hoạt thực hiện cắt giảm sản lượng khai thác cho các mục đích khác như: thủy điện, thủy lợi để bổ sung khối lượng nước thiếu hụt.

Tăng cường công tác bảo vệ nguồn nước thô (hồ chứa, sông suối, mạch ngầm) cung cấp cho các trạm cấp nước, ngăn chặn và kịp thời xử lý các hành vi xâm hại, gây ô nhiễm nguồn nước. Thực hiện giám sát chặt chẽ việc khoan giếng khai thác nước dưới đất trong khu vực đô thị, xử lý nghiêm các giếng khoan trái phép, không đảm bảo;

Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cơ quan, tổ chức và người dân sử dụng tiết kiệm nước hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, có biện pháp chủ động tích trữ nước bằng các bể chứa, téc nước trong giai đoạn dự báo khô hạn kéo dài, đặc biệt trong các tháng dự báo xảy ra nắng nóng diện rộng từ tháng 4/2026 đến tháng 6/2026 để giảm áp lực lên hệ thống cấp nước tập trung và chủ động ứng phó khi có sự cố hoặc gián đoạn cung cấp. 

Tại khu vực nông thôn cần quản lý, vận hành, khai thác các công trình cấp nước sạch/hợp vệ sinh khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu sử dụng nước của người dân. Tuyên truyền, vận động người dân sử dụng tiết kiệm nước, có biện pháp tích trữ nước để đảm bảo nhu cầu sử dụng; trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu hụt lượng lớn nước cấp cho sinh hoạt, vận động nhân dân tìm kiếm nguồn nước dưới đất để sử dụng như: Các nguồn nước dưới đất xuất lộ tự nhiên, đào mới hoặc sửa chữa giếng nước đã có.

Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước. Ảnh minh họa. 

Để đảm bảo nguồn nước cho nông nghiệp cần kiểm tra, duy tu, sửa chữa, vận hành, khai thác tốt các hồ chứa thủy lợi, hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh, chủ động nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, giảm thất thoát, lãng phí nước, đảm bảo nguồn nước tưới tiêu phục vụ sản xuất, nhất là thời điểm mùa khô từ tháng 12 năm 2025 đến tháng 3 năm 2026; Thực hiện điều tiết hợp lý việc khai thác, sử dụng các nguồn nước khác; trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu hụt lượng lớn nước cấp cho sản xuất nông nghiệp thực hiện cắt giảm sản lượng khai thác cho các mục đích thủy điện, để ưu tiên cấp bổ sung lượng nước sản xuất nông nghiệp bị thiếu hụt;

Tuyên truyền, vận động người dân sử dụng tiết kiệm nước, thực hiện lấy nước theo đợt theo thông báo của đơn vị khai thác, cung cấp; chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với những diện tích thiếu nước; sử dụng các giống cây trồng thích ứng với điều kiện hạn hán; đối với diện tích nuôi trồng thủy sản có khả năng thiếu nước cần giảm quy mô hoặc chuyển đổi, sử dụng các giống nuôi thích ứng với điều kiện hạn hán, thiếu nước để tránh gây thiệt hại cho nhân dân.

Đối với 02 công trình thủy điện Sơn La, Nậm Chiến có hồ chứa điều tiết nước dài hạn (điều tiết năm), đảm bảo sẵn sàng thực hiện việc vận hành xả nước phát điện thực hiện theo lệnh điều độ của Trung tâm Điều độ hệ thống lưới điện Quốc gia, vận hành xả nước chống hạn theo yêu cầu của các bộ, ngành Trung ương nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và an ninh quốc gia trong giai đoạn tháng 11/2025 đến tháng 6/2026; 

Căn cứ lưu lượng nước chảy về hồ chứa và lệnh điều độ của Trung tâm điều độ hệ thống lưới điện các cấp để có chế độ vận hành phát điện phù hợp, trong đó ưu tiên duy trì vận hành phát điện với mực nước cao nhất để đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên nước. Trường hợp, mực nước hồ chứa đang ở mực nước chết mà lưu lượng nước về hồ thấp hơn lưu lượng phát điện tối thiểu của 01 tua bin thì nhà máy dừng hoạt động phát điện.../.

Minh Hương