Gia Lai: Chú trọng đầu tư, nâng cấp hệ thống thuỷ lợi

TMO - Xác định thủy lợi là hạ tầng thiết yếu của nông nghiệp, thời gian quan, tỉnh Gia Lai tập trung đầu tư sửa chữa, nâng cấp và xây dựng mới nhiều công trình thủy lợi, góp phần nâng cao năng lực tưới tiêu cho hoạt động sản xuất, giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, thiếu nước.

Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, tình trạng hạn hán, thiếu nước xảy ra cục bộ ở nhiều địa phương, việc hoàn thiện hạ tầng thủy lợi trở nên cấp thiết. Do đó, tỉnh Gia Lai đã ưu tiên bố trí nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, lồng ghép các chương trình, dự án để sửa chữa, nâng cấp các hồ chứa, đập dâng, kênh mương và xây dựng thêm nhiều công trình thủy lợi mới.

Qua đó, từng bước nâng cao năng lực tưới tiêu, bảo đảm cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các vùng chuyên canh cây trồng chủ lực. Bên cạnh đầu tư xây dựng, Gia Lai còn chú trọng công tác quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước. Các giải pháp đồng bộ đã góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, tạo điều kiện thuận lợi để người dân yên tâm sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Tỉnh Gia Lai hiện có 283 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 1.275 triệu m3, cùng 486 đập dâng và 53 hồ thủy điện với tổng công suất gần 2.700 MW. Đây là hệ thống hạ tầng thủy lợi quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp nước tưới cho hơn 270 nghìn ha đất nông nghiệp mỗi năm. Các công trình trên còn phục vụ nhiều mục đích khác như cấp nước sinh hoạt, phát điện, nuôi trồng thủy sản và đáp ứng nhu cầu sản xuất công nghiệp. 

Việc đẩy mạnh đầu tư hệ thống thuỷ lợi của Gia Lai được triển khai ở các địa phương trên toàn tỉnh. Theo lãnh đạo UBND xã Bình Hiệp, nếu  trước đây, cánh đồng Chà Rang hoàn toàn phụ thuộc vào nước trời nên người dân chỉ canh tác lúa 1 vụ, năng suất chỉ đạt khoảng 1,5 - 1,8 tạ/sào. Thì từ năm 2021, khi trạm bơm Chà Rang được đầu tư xây dựng, nguồn nước tưới ổn định đã giúp người dân chuyển sang sản xuất lúa 2 vụ, năng suất tăng lên 2,8- 3 tạ/sào/vụ.

Nhờ đó, nhiều hộ không chỉ đảm bảo lương thực mà còn có thêm thu nhập. Bên cạnh đó, người dân thôn Thuận Hạnh cũng cho biết, từ khi có trạm bơm Chà Rang, việc sản xuất lúa nước thuận lợi hơn, năng suất bình quân đạt 3,5 tạ/sào. Từ chỗ sản xuất 1 vụ, hiện người dân đã canh tác 2 vụ/ năm.

Hồ thủy lợi Ayun Hạ phục vụ tưới tiêu cho hơn 13.500 ha đất nông nghiệp tại Gia Lai. (Ảnh: PQ). 

Đáng chú ý, ở khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai, công trình đại thủy nông Ayun Hạ được đầu tư nâng cấp, mở rộng hệ thống kênh tưới đã góp phần làm thay đổi căn bản sản xuất nông nghiệp tại các xã vùng thung lũng Cheo Reo.

Đến nay, các địa phương đã kiên cố hóa gần 100 km kênh mương nội đồng, đáp ứng nhu cầu nước tưới cho hơn 8.000 ha lúa, giúp nông dân yên tâm đầu tư thâm canh tăng năng suất. Theo đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Thiện, kiên cố hóa kênh mương nội đồng không chỉ là đầu tư hạ tầng mà còn là nền tảng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững và đảm bảo an ninh lương thực tại địa phương.

Với 5.133 ha lúa, giai đoạn 2025-2030, xã Phú Thiện dự kiến tiếp tục đầu tư khoảng 20 tỷ đồng kiên cố hóa khoảng 10 km kênh mương nhằm phát huy hiệu quả công trình thủy lợi Ayun Hạ. Bên cạnh đó, lãnh đạo HTX Nông nghiệp Thắng Lợi (xã Phú Thiện) cho biết: HTX trực tiếp đảm nhận việc sửa chữa, nạo vét kênh mương nội đồng, vận hành và điều tiết nguồn nước phục vụ tưới cho hơn 1.600 ha lúa của người dân. Hằng năm, HTX liên kết với hơn 200 hộ triển khai mô hình cánh đồng lúa giống chất lượng cao trên diện tích 150 ha. Nhờ nguồn nước ổn định từ công trình thủy lợi Ayun Hạ, năng suất lúa đạt 8 - 10 tấn/ha.

Lãnh đạo  Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Tố Trân cho hay: Để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, nhất là lúa nước, tỉnh đã huy động, bố trí nhiều nguồn vốn đầu tư nâng cấp, xây dựng hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn. Riêng giai đoạn 2021 - 2025, khu vực Đông Gia Lai đã đầu tư xây dựng, sửa chữa 27 hồ chứa, 24 đập dâng, 73 công trình đê, kè, 18 trạm bơm và 28 kênh mương.

Trong khi đó, khu vực Tây Gia Lai xây dựng, sửa chữa, nâng cấp 6 hồ chứa và 1 dự án kè chống sạt lở. Đồng thời, tỉnh tiếp tục triển khai các dự án theo kế hoạch trung hạn, trong đó có hồ Cà Tung, hồ Ia Prat, hồ Phú Hòa và dự án hiện đại hóa hệ thống thủy lợi thích ứng với biến đổi khí hậu sử dụng nguồn vốn vay từ Ngân hàng Phát triển châu Á.

Hệ thống thủy lợi không chỉ phục vụ hiệu quả cho sản xuất lúa nước, tạo điều kiện đẩy mạnh thâm canh tăng năng suất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng mà còn góp phần nâng cao năng lực ứng phó thiên tai, xây dựng nông thôn mới và thúc đẩy phát triển KT-XH bền vững. Nhờ chủ động nguồn nước tưới, diện tích lúa nước được mở rộng, nhiều vùng chuyển sang sản xuất 2 vụ, năng suất tăng rõ rệt.

Riêng năm 2025, tổng diện tích canh tác đạt 169.572 ha, năng suất bình quân 6,92 tấn/ha, sản lượng đạt hơn 1 triệu tấn. So với năm 2020, diện tích tăng 378 ha, năng suất tăng 1 tấn/ha, sản lượng tăng 66.986 tấn.

Gia Lai xác định đầu tư, nâng cấp hệ thống thuỷ lợi góp phần phát triển ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại. (Ảnh: TH). 

Việc chú trọng đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài trong định hướng phát triển của tỉnh Gia Lai. Hệ thống thủy lợi được hoàn thiện sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Gia Lai (7/2025),  lãnh đạo địa phương này nhấn mạnh, việc giải quyết nguồn nước là vấn đề hết sức quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Lãnh đạo tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phải đề xuất ngay việc xây dựng hệ thống tưới cho hồ chứa ở vùng Tây Gia Lai để đảm bảo nhu cầu nước tưới.

Để giải quyết căn cơ bài toán nước tưới, tỉnh Gia Lai cần đầu tư hệ thống thủy lợi cho vùng Tây Gia Lai với tổng kinh phí ước tính 17.000 tỷ đồng. Tỉnh xác định đây là vùng trọng điểm cần ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030.

Một số dự án thủy lợi lớn đã được quy hoạch, như: Công trình Ea Thul, hệ thống chuyển nước Ayun Thượng - Đăk Pờ Tó, cùng nhiều hạng mục sửa chữa, chống sạt lở, hiện đại hóa hệ thống tưới. Bên cạnh đó, tỉnh cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, tăng cường liên kết hồ chứa, đầu tư kênh mương phù hợp địa hình.

Thực tiễn cho thấy, những công trình thủy lợi được đầu tư đồng bộ đã phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần ổn định nguồn nước tưới, hạn chế rủi ro do hạn hán, bảo đảm sinh kế cho người dân nông thôn. Trong thời gian tới, Gia Lai sẽ tiếp tục huy động đa dạng nguồn lực, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật trong quản lý và vận hành công trình, gắn đầu tư thủy lợi với quy hoạch sản xuất nông nghiệp.

Đồng thời, nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên nước. Đây chính là giải pháp căn cơ để Gia Lai phát triển nông nghiệp bền vững, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn.

Lại Hùng