Khu bảo tồn loài sến mật duy nhất ở Việt Nam

TMO - Cánh rừng Tam Quy ở huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa rộng gần 520 ha, là khu bảo tồn loài sến mật duy nhất ở Việt Nam và lớn nhất Đông Nam Á.

Rừng sến Tam Quy nằm trên địa bàn ba xã của huyện Hà Trung gồm Hà Tân, Hà Đông và Hà Lĩnh, cách thành phố Thanh Hoá khoảng 25 km.

Cánh rừng Tam Quy một trong gần 90 khu bảo tồn thiên nhiên rừng đặc dụng, được bảo vệ nghiêm ngặt

Cây sến phân bố rải rác trên các quả đồi thấp, độ cao 50-325 m. Ban đầu khu rừng chỉ rộng 350 ha, nhưng hiện mở rộng lên gần 520 ha.

Cây sến mật lớn nhất ở Tam Quy có tuổi đời gần 100 năm, đường kính khoảng 70 cm

Sến mật là loài cây gỗ lớn có tên khoa học là Madhuca pasquieri thuộc họ hồng xiêm (Sapotaceae), bộ hồng xiêm (Sapotales). Trên thế giới sến mật phân bố chủ yếu ở Trung Quốc, Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.

Do là rừng đặc dụng, giống cây quý có tên trong sách đỏ Việt Nam nên người dân ra vào rừng Tam Quy phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật, nghiêm cấm chặt phá, đốt lửa... Lực lượng kiểm lâm lập nhiều biển báo, cắm chốt ở các điểm có đường dân sinh ngang qua.

Tại Việt Nam sến mật mọc rải rác, nhưng tập trung chủ yếu ở vùng Đông Bắc, Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung. Sến mật ở Tam Quy mọc tập trung gần như thuần loài, là cánh rừng hiếm gặp, nơi quần tụ tự nhiên độc đáo nhất của khu vực Đông Nam Á.

Sến mật được xếp vào nhóm thực vật đa tác dụng, gỗ sến rất rắn chắc được liệt trong nhóm tứ thiết (đinh, lim, sến, táu). Gỗ sến thường được dùng trong xây dựng, than của cây sến có nhiệt lượng cao dùng để rèn các loại gia cụ và nông cụ mà không có loại than nào sánh bằng.

Quả sến có thể ép lấy dầu ăn thay mỡ động vật, ngoài ra theo quan niệm dân gian quả sến còn dùng để chữa bỏng

Ngoài sến, rừng Tam Quy còn phân bố nhiều loài cây khác như lim xanh, giẻ, chẹo, trâm, chẩu hoặc thông... Những năm gần đây loài lim xanh phát triển rất mạnh, cây lớn nhất có đường kính đến 1,2 mét. Rừng sến mật do đó đã biến động từ rừng thuần loại đến rừng sến hỗn loài.

Nguyễn Ngọc