Hướng tới mục tiêu giảm 80% mức tiêu thụ các chất làm suy giảm tầng ozone

TMO - Thời gian tới, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ xây dựng Kế hoạch quản lý loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone, các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành vào năm 2023. Theo đó, Việt Nam áp dụng lộ trình loại trừ dần các chất làm suy giảm tầng ozone như HFC, Fluorocarbon từ năm 2024 theo cam kết quốc tế, tiến tới giảm 80% mức tiêu thụ cơ sở vào năm 2045.  

Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho biết, các chất HCFC, HFC (nhóm chất gây suy giảm tầng ozone dùng làm môi chất lạnh, là loại gas dùng làm môi chất sử dụng trong thiết bị lạnh và trong công nghiệp bán dẫn) vẫn còn sử dụng nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Các quốc gia này đang nỗ lực để có các biện pháp loại trừ các chất HCFC theo Nghị định thư Montreal, do đó vẫn có nguy cơ rò rỉ các chất HFC, HCFC ra ngoài môi trường. 

Hiện nay, cùng với việc nghiên cứu phát triển các chất làm lạnh mới gây nóng lên toàn cầu thấp và thay thế cho các thiết bị làm mát cũ, ngày càng nhiều quốc gia quan tâm đến hoạt động thu gom xử lý các chất Fluorocarbon sau khi sử dụng và đây được xem là biện pháp giúp giảm thiểu các chất Fluorocarbon xả ra môi trường để giảm phát thải khí nhà kính góp phần bảo vệ môi trường, tầng ozone. Giải quyết vấn đề phát thải các chất Fluorocarbon bằng phương pháp quản lý vòng đời sẽ góp phần tạo dựng nền kinh tế tuần hoàn và phù hợp với nguyên tắc của Nghị định thư Montreal. 

Các chất gây suy giảm tầng ozone thường được sử dụng trong làm lạnh công nghiệp  

Nghiên cứu của tổ chức Khí tượng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc cho thấy, tổng lượng phát thải các chất Fluorocarbon sẽ tăng lên 72 tỷ tấn CO2 tương đương trong 4 thập kỷ tiếp theo nếu không có các hành động cụ thể, đặc biệt là giai đoạn giữa và cuối vòng đời các chất Fluorocarbon. Lượng phát thải các chất HFC (Hydrofluorocarbon) toàn cầu dự kiến sẽ tăng từ 900 triệu tấn CO2 tương đương lên đến khoảng 2 tỷ tấn CO2 tương đương vào năm 2030. Ước tính sẽ có khoảng 6% lượng phát thải khí CO2 liên quan đến việc sử dụng năng lượng trên toàn cầu ngay cả khi các bên tham gia Nghị định thư Montreal và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với các nội dung đề ra của bản sửa đổi, bổ sung Kigali.  

Thông tin tại Hội thảo “Phổ biến quy định pháp luật về bảo vệ tầng ozone, khởi động hợp tác quản lý vòng đời các chất Fluorocarbon và xây dựng kế hoạch quản lý loại trừ các chất HFC của Việt Nam giai đoạn I” vừa được tổ chức cho biết, Thực hiện Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone (thuộc Công ước Vienna về bảo vệ tầng ozone), Việt Nam đang trong lộ trình loại trừ dần các chất HCFC.

Cụ thể, trong giai đoạn 2020-2025, với mục tiêu loại trừ 35% mức tiêu thụ cơ sở, lượng hạn ngạch nhập khẩu các chất HCFC áp dụng cho Việt Nam chỉ còn 2.600 tấn, và 1.300 tấn trong giai đoạn 2025-2030. Dự kiến sẽ giảm dần trong giai đoạn sau đó cho đến khi chấm dứt nhập khẩu hoàn toàn các chất HCFC vào năm 2040. Từ năm 2024, Việt Nam bắt đầu lộ trình loại trừ các chất chlorofluorocarbon (HFC) và sẽ phải thực hiện các biện pháp nhằm mục tiêu không gia tăng lượng tiêu thụ các chất HFC giai đoạn 2024-2029, giảm dần lượng tiêu thụ tiến tới giảm 80% mức tiêu thụ cơ sở vào năm 2045. 

Theo quy định, hoạt động thu gom các chất được kiểm soát khi không còn sử dụng trong thiết bị, sản phẩm bắt buộc áp dụng từ ngày 1/1/2024. Đối tượng phải thực hiện là các tổ chức sản xuất, nhập khẩu thiết bị, sản phẩm có chứa hoặc sản xuất từ chất được kiểm soát; sở hữu thiết bị có chứa các chất được kiểm soát: máy điều hòa không khí có năng suất lạnh danh định lớn hơn 26,5 kW (90.000 BTU/h) và có tổng năng suất lạnh danh định của các thiết bị lớn hơn 586 kW (2.000.000 BTU/h); hoặc thiết bị lạnh công nghiệp có công suất điện lớn hơn 40 kW.

Thời gian qua, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tham mưu trình Quốc hội, Chính phủ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan về bảo vệ tầng ozone, gồm: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Điều 92), Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022 quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone; Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/07/2022 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (Điều 45, Điều 46); Thông tư số 01/2022/TT-BTNMT ngày 07/01/2022 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết thi hành Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu... 

Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nêu trên đã tạo ra khung pháp lý quan trọng để quản lý các chất làm suy giảm tầng ozone, chất gây hiệu ứng nhà kính tại Việt Nam: Quy định điều chỉnh các hoạt động sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, tiêu thụ và xử lý các chất làm suy giảm tầng ozone, chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát. Làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, cá nhân có liên quan trong xuất, nhập khẩu và sản xuất các chất làm suy giảm tầng ozone, chất gây hiệu ứng nhà kính; quy định thu gom, tái chế, tái sử dụng và xử lý chất được kiểm soát; xử phạt vi phạm hành chính và các mức phạt áp dụng đối với các hành vi vi phạm về bảo vệ tầng ozone.  

Lực lượng Hải quan tăng cường công tác kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu đặc biệt với các lô hàng liên quan đến làm lạnh công nghiệp 

Bộ Tài nguyên và Môi trường đang triển khai xây dựng Kế hoạch quản lý loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone, các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát trình Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2023, trong đó một số nội dung cần được đặc biệt chú trọng. Lượng HCFC tiêu thụ còn lại ở Việt Nam đang được sử dụng để bảo dưỡng các thiết bị làm lạnh và điều hòa không khí, để tránh tình trạng các thiết bị hiện có ngừng hoạt động sớm do loại trừ HCFC, cần tiếp tục xây dựng năng lực cho đội ngũ giảng viên, kỹ thuật viên trong lĩnh vực dịch vụ bảo dưỡng và áp dụng các thực hành tốt để giảm rò rỉ môi chất lạnh thất thoát ra môi trường. 

Trên thị trường vẫn còn nhiều doanh nghiệp sản xuất và lắp đặt các thiết bị làm lạnh thương mại sử dụng các chất HCFC, do vậy cần khuyến khích và có biện pháp thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, áp dụng các giải pháp thay thế không sử dụng HCFC càng sớm càng tốt. Chất HFC được sử dụng là môi chất lạnh thay thế các chất HCFC, dẫn đến lượng sử dụng HFC có xu hướng gia tăng. Do vậy, cần có biện pháp khuyến khích và lộ trình loại trừ phù hợp giúp các ngành, lĩnh vực chuyển đổi sang sử dụng HFC có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp hoặc các môi chất khác thân thiện với khí hậu.  

Để chuẩn bị xây dựng kế hoạch về quản lý loại trừ các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal phù hợp với bối cảnh trong nước, Cục Biến đổi khí hậu dự kiến thực hiện điều tra, khảo sát thu thập thông tin, số liệu về các lĩnh vực sử dụng các chất được kiểm soát và xác định các biện pháp quản lý, lộ trình áp dụng đối với từng chất được kiểm soát cũng như sản phẩm/thiết bị có chứa các chất đó. 

Thu Trang