Biến đổi khí hậu khiến các bệnh truyền nhiễm gia tăng

TMO - Dưới tác động ngày càng cực đoan của biến đổi khí hậu, nhiều loại bệnh truyền nhiễm trên thế giới đang có xu hướng gia tăng, lan rộng nhanh hơn và khó kiểm soát hơn. Điều đó đặt ra thách thức lớn cho công tác y tế dự phòng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu.

Cụ thể, Báo cáo từ Liên minh khoa học Climade cảnh báo, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng hóa hơn một nửa tác nhân gây bệnh trên toàn cầu. Theo Liên minh khoa học Climade, biến đổi khí hậu đã dẫn đến sự gia tăng các dịch bệnh toàn cầu như sốt xuất huyết, hay virus chikungunya.

Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này bao gồm nhiệt độ toàn cầu tăng, mở rộng phạm vi hoạt động của muỗi, thời tiết cực đoan tạo điều kiện bùng phát dịch bệnh và di cư do khí hậu làm phát tán mầm bệnh.

Trong khi đó, khu vực Nam Bán cầu, đặc biệt là châu Phi, chịu tác động nặng nề nhất, dù đóng góp dưới 10% lượng khí thải toàn cầu. Báo cáo nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải kết hợp ứng phó với biến đổi khí hậu và tăng cường hệ thống y tế, ưu tiên giám sát bộ gen và bảo vệ các cộng đồng dễ bị tổn thương.

Theo Giáo sư Tulio de Oliveira - đồng lãnh đạo của Climade và giám đốc Trung tâm Ứng phó và Đổi mới Dịch bệnh (Ceri) tại Đại học Stellenbosch, Nam Phi cho rằng, từ dữ liệu rất chính xác cho thấy “biến đổi khí hậu có khả năng làm các tác nhân gây bệnh trầm trọng thêm hơn 50%”.

Biến đổi khí hậu gây áp lực lên các cộng đồng, đặc biệt là vấn đề sức khỏe. (Ảnh minh hoạ: BLĐ). 

Mặc dù Nam bán cầu đóng góp chưa đến 10% lượng khí thải toàn cầu, nhưng sẽ phải chịu những tác động đáng kể nhất đến sức khỏe do gần các điểm nóng về đa dạng sinh học, gánh nặng bệnh tật cơ bản cao và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe hạn chế. Báo cáo của Climade kêu gọi: "Việc giải quyết mối giao thoa giữa biến đổi khí hậu và các bệnh truyền nhiễm là cấp bách. Hành động ứng phó với biến đổi khí hậu phải song hành với nỗ lực củng cố hệ thống y tế, đặc biệt là ở những khu vực thiếu dịch vụ và dễ bị tổn thương bởi khí hậu".

Biến đổi khí hậu gây áp lực lên các cộng đồng vốn đã phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực, nước sạch và sức khỏe. Tuy nhiên, báo cáo đã chỉ ra một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu thường bị bỏ qua là ảnh hưởng của nó đến bệnh truyền nhiễm.

Nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu có thể làm trầm trọng thêm hơn một nửa số tác nhân gây bệnh ở người đã biết - bằng chứng là sự bùng phát của virus Oropouche, các biến thể chikungunya mới, sốt xuất huyết, cúm, dịch tả và sốt rét.

Trong khoảng thời gian từ năm 2024-2025, bệnh chikungunya - một căn bệnh do virus lây truyền qua muỗi, đã gia tăng trên toàn cầu, với hơn 400.000 ca mắc và 155 ca tử vong ở 40 quốc gia. Sự ấm lên dần dần và thời tiết khắc nghiệt thường xuyên hơn đã đẩy nhanh sự xuất hiện của các loại virus như chikungunya. Loại virus được phát hiện lần đầu tiên ở Tanzania vào năm 1952 này đã tiến hóa thành nhiều dòng khác nhau. Đợt bùng phát trở lại vào năm 2025 bắt đầu ở đảo Réunion, lan sang Mauritius và Mayotte, rồi lan sang Italy, Pháp và Trung Quốc, nơi ghi nhận hơn 16.000 ca bệnh. 

Ngoài ra, Báo cáo của Climade cho biết, đến năm 2050, biến đổi khí hậu có thể khiến 1,2 triệu người phải di dời xuyên biên giới - chiếm khoảng 10% tổng số người di cư - trong đó vùng Sừng châu Phi, Sahel và miền Nam châu Phi bị ảnh hưởng nhiều nhất. Di cư do biến đổi khí hậu do đó có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm khi mọi người di chuyển đến những khu vực lưu hành bệnh sốt rét, sốt xuất huyết và chikungunya…/.

Ngọc Khánh