Bảo tồn, tôn tạo Di tích quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà

TMO - Công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích Cảng Quân sự Đông Hà (tỉnh Quảng Trị) được triển khai nhằm đưa Di tích này trở thành điểm giới thiệu và giáo dục về lịch sử đấu tranh cách mạng, bảo vệ Tổ quốc vẻ vang của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, về đạo lý uống nước nhớ nguồn cho các thế hệ người Việt Nam.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký Quyết định số 404/QĐ-TTg ngày 25/02/2025 phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Theo Quyết định, khu vực lập quy hoạch có vị trí tại phường 2, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.

Quy mô lập quy hoạch có diện tích là 1,552 ha, bao gồm: Toàn bộ diện tích Khu vực bảo vệ Di tích quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà (theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09 tháng 12 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ), trong đó: Khu vực bảo vệ I có diện tích là 0,615 ha và Khu vực bảo vệ II có diện tích là 0,908 ha. Phần diện tích 0,029 ha thu hồi của Khách sạn Sài Gòn - Đông Hà, có vị trí tiếp giáp với điểm di tích Lô cốt thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà, để bổ sung vào khu vực bảo vệ cảnh quan cho di tích.

Mục tiêu quy hoạch nhằm bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích Cảng Quân sự Đông Hà, một trong những di tích thành phần quan trọng thuộc hệ thống Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, trở thành điểm giới thiệu và giáo dục về lịch sử đấu tranh cách mạng, bảo vệ Tổ quốc vẻ vang của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, về đạo lý uống nước nhớ nguồn cho các thế hệ người Việt Nam.

Đồng thời phát huy giá trị di tích Cảng Quân sự Đông Hà trở thành công viên văn hóa - lịch sử, cảng du lịch, điểm du lịch văn hóa, về nguồn hấp dẫn; góp phần tôn tạo cảnh quan sinh thái bờ Nam sông Hiếu cũng như cảnh quan kiến trúc đô thị của thành phố Đông Hà, kết nối với các điểm thăm quan, du lịch quan trọng của tỉnh để hình thành các sản phẩm du lịch đặc thù, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Di tích Cảng Quân sự Đông Hà bên bờ Nam sông Hiếu. 

Đáng chú ý, về định hướng phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch, trong đó, du lịch lịch sử - văn hóa: Phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm "Thăm chiến trường xưa và đồng đội" gắn kết Di tích Cảng Quân sự Đông Hà và hệ thống di tích lịch sử cách mạng khác trên địa bàn tỉnh Quảng Trị; hình thành sản phẩm du lịch tìm hiểu lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, thăm quan trải nghiệm tại các làng nghề thủ công truyền thống (làm bún, đan tre, trồng lúa)…

Về các tuyến du lịch: Xây dựng các tuyến du lịch trên cơ sở lấy yếu tố gốc tạo nên giá trị của di tích là hạt nhân trong phát triển du lịch. Tuyến du lịch nội vùng, nội tỉnh kết nối Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà với các di tích lân cận. Tuyến du lịch đường bộ kết nối đến với Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn, thành cổ Quảng Trị, di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, sân bay Tà Cơn, địa đạo Vịnh Mốc, di tích Cồn Tiên - Dốc Miếu... Tuyến du lịch liên tỉnh kết nối Di tích quốc gia đặc biệt Cảng Quân sự Đông Hà với các khu di tích quốc gia đặc biệt lân cận: Quần thể di tích Cố đô Huế (Thành phố Huế); Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình)...

Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị có trách nhiệm tổ chức công bố công khai quy hoạch bằng các hình thức phù hợp, tạo sự đồng thuận, nhất trí cao trong triển khai thực hiện. Tiến hành rà soát, cắm mốc ranh giới khoanh vùng các khu vực bảo vệ di tích theo mốc giới xác định trong quy hoạch. Cập nhật ranh giới diện tích Quy hoạch vào Hồ sơ khoa học xếp hạng di tích và Quy hoạch tỉnh Quảng Trị, Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đông Hà và quy hoạch sử dụng đất của tỉnh Quảng Trị phù hợp với từng thời kỳ.

Thực hiện đầu tư xây dựng trong phạm vi bảo vệ của di tích trên nguyên tắc tuân thủ các quy định của Quy hoạch được phê duyệt tại quyết định này và các quy hoạch có liên quan được lập theo quy định của pháp luật về quy hoạch, xây dựng.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có trách nhiệm: Lưu giữ và lưu trữ hồ sơ đồ án quy hoạch được duyệt theo quy định của pháp luật. Tổ chức thẩm định nội dung chuyên môn đối với các dự án thành phần liên quan đến bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích và các dự án thành phần thuộc di tích Cảng quân sự Đông Hà thuộc nội dung quy hoạch được duyệt. Theo dõi, giám sát, kiểm tra tiến độ thực hiện quy hoạch, bảo đảm đúng mục tiêu, đúng nội dung và đúng kế hoạch được phê duyệt; tuân thủ theo trình tự, quy định của pháp luật về di sản văn hóa và pháp luật liên quan.

Di tích Cảng Quân sự Đông Hà nằm ở bờ Nam sông Hiếu, ngay bên cạnh quốc lộ 1A và cầu Ðông Hà, thuộc địa bàn phường 2, thành phố Đông Hà và cách cảng biển Cửa Việt, huyện Gio Linh (Quảng Trị) khoảng 13 km. Năm 1986, Cảng quân sự Đông Hà được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích cấp quốc gia, với diện tích 512.692 m2 và được Thủ tướng Chính phủ công nhận di tích quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích lịch sử đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh năm 2013.

Cảng Quân sự Đông Hà được xây dựng năm 1967, làm nơi tập kết hàng hóa, phương tiện chiến tranh bằng đường thủy phục vụ cho chiến trường Đường 9, Nam Lào và bắc Quảng Trị của địch. Sau năm 1972, khi cụm cứ điểm Ðông Hà bị tiêu diệt, Cảng quân sự Ðông Hà nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền cách mạng và trở thành một trong những nơi tập kết, giao nhận hàng của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển, trước khi vận chuyển vào phía Nam.

Từ đầu năm 1973 đến trước Ngày giải phóng hoàn toàn miền nam (4-1975), Cảng Quân sự Ðông Hà trở thành một cảng sông quan trọng của vùng giải phóng, giữ vai trò trung chuyển hàng hóa từ tuyến đường biển lên đường bộ và tỏa đi khắp các chiến trường qua tuyến đường vận tải Trường Sơn. Hàng nghìn tấn vũ khí, vật dụng y tế, nhu yếu phẩm từ hậu phương miền bắc đã qua Cảng Quân sự Ðông Hà để vào chiến trường miền nam, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc. Sau năm 1975, Cảng Quân sự Ðông Hà được sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế nhưng ở quy mô nhỏ, chủ yếu là phục vụ về mặt thương mại. 

Hồng Hạnh