Bảo tồn loài Chà vá chân xám tại 6 tỉnh miền trung và Tây Nguyên

TMO - Voọc chà vá chân xám là loài đặc hữu của Việt Nam, phân bố ở 5 tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, gồm Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Gia Lai và Kon Tum; có khoảng 1.500 - 2.000 cá thể; trong đó, các tỉnh Tây Nguyên có khoảng 1.000 cá thể.

Vừa qua, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam phối hợp Trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) và Tổ chức bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI) - Chương trình tại Việt Nam tổ chức Hội thảo “xây dựng hướng dẫn kỹ thuật cho công tác bảo tồn chà vá chân xám giai đoạn 2022 – 2030” nhằm góp phần bảo tồn loài Chà vá chân xám tại 6 tỉnh miền trung và Tây Nguyên của Việt Nam”.

Chà vá chân xám được nhà linh trưởng học Tilo Nadler mô tả lần đầu tiên vào năm 1997, có tên khoa học là Pygathrix cinerea, là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam. Quần thể loài này ngoài tự nhiên theo ước tính có khoảng 2.200 – 2.520 cá thể. Một số quần thể có kích thước lớn như quần thể tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai với khoảng 850 cá thể; quần thể tại huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum với hơn 500 cá thể. 

Voọc chà vá chân xám tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai 

Chà vá chân xám thuộc nhóm IB trong danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm theo Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp.

Loài này thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) và Sách Đỏ IUCN (2020). Vì vậy, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách bảo tồn và phát triển bền vững loài chà vá chân xám, nhằm bảo tồn nguồn gen quý, hiếm. Trong đó, nổi bật nhất là Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 10/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch hành động khẩn cấp bảo tồn các loài linh trưởng ở Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030

Theo các chuyên gia cho biết, trong giai đoạn 2010 - 2020, tại các địa phương, chà vá chân xám bị tịch thu bắt giữ khoảng 86 cá thể. Mối đe dọa chính khiến số lượng quần thể ngoài tự nhiên của chà vá chân xám bị suy giảm gồm: Mất rừng, suy thoái rừng, chia cắt sinh cảnh, bị cô lập, săn bắn, bẫy bắt làm thức ăn, nuôi làm cảnh, nấu cao, ngâm rượu....

Bên cạnh đó, quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học chưa đồng bộ giữa các tỉnh, cũng như quy hoạch rừng đặc dụng chưa đồng bộ với các quy hoạch khác đang là những thách thức đối với sự tồn tại và phát triển của loài chà vá chân xám này.

Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học chưa đồng bộ giữa các tỉnh, cũng như quy hoạch rừng đặc dụng chưa đồng bộ với các quy hoạch khác đang là những thách thức đối với sự tồn tại và phát triển của loài. Vì vậy, các nhà khoa học xác định ưu tiên quan trọng nhất là cần bảo tồn nguyên vị các quần thể Chà vá chân xám sống trong các hệ sinh thái rừng tự nhiên tốt hơn. 

Ngoài ra, thông tin về loài Chà vá chân xám vẫn chưa đầy đủ, trong khi tiến độ thực hiện các mục tiêu trong Quyết đinh 628/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đang ở mức trung bình và thấp. Thậm chí, mục tiêu xây dựng các hướng dẫn về du lịch sinh thái có trách nhiệm với các loài linh trưởng nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ vẫn chưa được thực hiện.

Nhận thấy tầm quan trọng của việc cần có những hướng dẫn bảo tồn cụ thể cho các tỉnh có sự hiện diện của loài chà vá chân xám, ban tổ chức hội thảo đã mời các chuyên gia bảo tồn cùng các cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực lâm nghiệp cùng xây dựng một hướng dẫn kỹ thuật mang tính khả thi, hiệu quả và áp dụng dễ dàng hơn Quyết định 628 vào thực tiễn nhằm bảo tồn tốt hơn loài chà vá chân xám trong giai đoạn 2022 -2030, tầm nhìn 2050. 

Chà vá chân xám quý hiếm tại xã Tam Mỹ Tây, Quảng Nam 

Ở địa bàn Quảng Nam, chà vá chân xám phân bố tại các huyện như Nam Trà My, Bắc Trà My, Phú Ninh, Núi Thành, Tiên Phước, Hiệp Đức, Nông Sơn, Nam Giang, Phước Sơn… Quần thể có số lượng lớn nhất khoảng 200 cá thể tại Hòn Mỏ thuộc Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voi, huyện Nông Sơn. Riêng tại huyện Núi Thành, theo khảo sát thực tế trên khoảng 30ha rừng tự nhiên ở núi Hòn Dồ, Hòn Ông, Dương Bông và Dương Bản Lầu thuộc thôn Tú Mỹ và Tịnh Sơn, xã Tam Mỹ Tây có gần 70 cá thể thuộc 6 đàn.

Vào tháng 5/2021, Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Nam phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng đề án bảo tồn loài chà vá chân xám tại xã Tam Mỹ Tây, với mục tiêu lâu dài bảo tồn, phát triển bền vững quần thể loài đặc hữu này, góp phần phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương.

Hà Phương