Ứng dụng công nghệ trong dự báo khí tượng thủy văn, hải văn

TMO - Trong thời gian tới, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia đề xuất Tổng cục Khí tượng Thủy văn chỉ đạo các đơn vị liên quan hoàn thiện và đảm bảo khải thác cơ sở dữ liệu đầy đủ, kịp thời từ hệ thống phần mềm tích hợp dữ liệu và hỗ trợ dự báo (CDH) phục vụ công tác dự báo, cảnh báo.

Tại hội nghị tổng kết tổng kết công tác năm 2022 và triển khai nhiệm vụ năm 2023, Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia cho biết: Trong năm 2022, thời tiết và khí hậu nước ta chịu ảnh hưởng của hiện tượng ENSO ở trạng thái La Nina. Tổng cộng đã xảy ra 18/22 loại hình thiên tai. Cụ thể, tính đến ngày 15/12, trên khu vực Biển Đông đã có 9 cơn bão và áp thấp nhiệt đới; 17 đợt không khí lạnh xâm nhập xuống nước ta; 14 đợt nắng nóng trên diện rộng; 26 đợt mưa lớn trên diện rộng.

Về không khí lạnh: đã có 17 đợt không khí lạnh (KKL) xâm nhập xuống nước ta, trong đó có 15 đợt gió mùa Đông Bắc (GMĐB) và 02 đợt KKL tăng cường (KKLTC). Trong đó, đợt GMĐB ngày 28/01 được bổ sung trong ngày 31/01 và 02/02 và đợt GMĐB ngày 18/02 đã gây ra rét đậm, rét hại ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Đặc biệt trong đợt GMĐB mạnh ngày 18/02, trên vùng núi cao của Bắc Bộ nhiều nơi đã xuất hiện băng giá, nhiệt độ thấp nhất tại Mẫu Sơn là -1,40C

Trên cả nước đã xảy ra 26 đợt mưa lớn trên diện rộng. Trong đó, đợt mưa từ ngày 30/3-02/4 do ảnh hưởng của hoàn lưu vùng áp thấp, sau chịu ảnh hưởng của KKL tăng cường mạnh đã gây ra một đợt mưa lớn trái mùa ở khu vực Trung Bộ. Các sông khu vực Bắc Bộ đã xuất hiện 11 đợt lũ, chủ yếu trên các sông suối nhỏ với biên độ lũ lên phổ biến từ 2-11m. Khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên đã xuất hiện 5 trận lũ trên diện rộng và một số trận lũ xảy ra cục bộ trên các sông nhỏ. Tại khu vực Nam Bộ, mùa lũ năm 2022, ở Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện lũ nhỏ.

Về hạn hán, xâm nhập mặn, nguồn nước trên các sông ở khu vực Bắc Bộ từ tháng 1 đến tháng 6 phổ biến lớn hơn trung bình nhiều năm từ 10-150%. Tại khu vực Nam Bộ, trong mùa khô năm 2021-2022, từ tháng 1-3, mực nước trên các trạm dòng chính sông Mê Công phổ biến ở mức xấp xỉ và thấp hơn trung bình nhiều năm. Về triều cường, sóng lớn, nước dâng do bão, trong năm 2022, khu vực ven biển chịu ảnh hưởng của nhiều đợt sóng lớn trong bão và gió mùa. Bão số 4, 5 và 6 đã gây nước dâng tại ven biển Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Trong năm qua, Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong Bộ Tài nguyên và Môi trườngtrong quá trình phân tích, đánh giá dự báo, cảnh báo các loại hình thiên tai nguy hiểm như: Xâm nhập mặn, bão, lũ và báo cáo kịp thời gửi Lãnh đạo Bộ và Ban chỉ đạo quốc gia về phòng, chống thiên tai. 

Bộ Tài nguyên và Môi trường đề nghị Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia tiếp tục đẩy mạnh việc chuẩn hóa hệ thống dự báo 

Về cơ bản đã hoàn thành bộ cơ sở dữ liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội tại các tỉnh/thành địa phương chi tiết tới cấp huyện; thống nhất với các Đài KTTV khu vực mẫu và hình thức chia sẻ dữ liệu tự động phục vụ dự báo tác động đối với bão, ATNĐ, lũ, lũ quét và sạt lở đất; đang hoàn thiện phần mềm dự báo, cảnh báo tác động trên cơ sở lồng ghép số liệu điều kiện tự nhiên với thông tin dự báo, cảnh báo đối với bão, ATNĐ, lũ, lũ quét và sạt lở đất và thực hiện nâng cao chất lượng dự báo mưa định lượng.

Trung tâm đã triển khai sản phẩm đồng hóa số liệu phân giải cao vào dự báo nghiệp vụ, trong đó đã sử dụng toàn bộ quan trắc bề mặt, cao không của Việt Nam kết hợp các quan trắc vệ tinh, trên hệ thống GTS và bước đầu thử nghiệm đồng hóa số liệu ra đa trên toàn quốc từ tháng 4/2021 với hạn dự báo đến 24 giờ. Các sản phẩm dự báo được chia sẻ liên tục và cập nhật tới các Đài KTTV khu vực, Đài KTTV tỉnh và các nước trong khu vực Đông Nam Á. Phối hợp với các Đài KTTV khu vực, Đài KTTV tỉnh thực hiện vận hành và khai thác hệ thống Smatmet trong dự báo nghiệp vụ thời tiết hàng ngày.

Trong thời gian tới, Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia đề xuất Tổng cục KTTV chỉ đạo các đơn vị liên quan hoàn thiện và đảm bảo khải thác cơ sở dữ liệu đầy đủ, kịp thời từ hệ thống phần mềm tích hợp dữ liệu và hỗ trợ dự báo (CDH) phục vụ công tác dự báo, cảnh báo. Đối với bài toán đồng hóa số liệu radar và bài toán xây dựng bản đồ mưa chi tiết (1km x 1km), cần tiếp tục phối hợp giữa các đơn vị, kế thừa các kết quả dự án trong việc thực hiện các quá trình kiểm tra, kiểm chuẩn số liệu và đồng bộ số liệu (radar của Nhật và radar của Mỹ, Phần Lan) về cơ sở dữ liệu chung.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành đề nghị Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia tiếp tục đẩy mạnh việc chuẩn hóa hệ thống dự báo, các quy trình, quy định, quy phạm. Sử dụng hiệu quả hơn nữa hệ thống dữ liệu tập trung CDH để nó trở thành “xương sống” của hệ  thống dự báo tiến tới là hệ thống quản lý, đánh giá dự báo một cách bài bản, biến năng lực công nghệ thành năng lực sản xuất ra các sản phẩm dịch vụ KTTV phục vụ cho phòng tránh thiên tai, phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng. Đồng thời Thứ trưởng cũng yêu cầu Trung tâm triển khai kế hoạch đổi mới công tác dự báo thủy văn và hải văn. 

Lan Anh