Ninh Bình: Ứng dụng công nghệ hiện đại trong nuôi trồng thuỷ sản

TMO - Những năm gần đây, Ninh Bình đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ vào nuôi trồng thủy sản nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Nhờ đó, ngành thủy sản địa phương đang từng bước phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Việc áp dụng công nghệ hiện đại giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, tiết kiệm chi phí đầu vào và nâng cao tỷ lệ sống của con nuôi. Bên cạnh đó, nhiều mô hình nuôi thâm canh, bán thâm canh theo quy trình khép kín đang được triển khai, góp phần kiểm soát tốt nguồn nước và chất lượng sản phẩm.

Các cơ sở nuôi trồng cũng từng bước tiếp cận công nghệ tự động cho ăn, xử lý chất thải và truy xuất nguồn gốc. Sự thay đổi trong phương thức sản xuất không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân mà còn giảm tác động tiêu cực đến môi trường. Qua đó, ngành thủy sản Ninh Bình từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hướng hiện đại, bền vững và phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Theo thống kê, tính đến hết tháng 9/2025, diện tích nuôi trồng thủy sản toàn tỉnh ước đạt 35.265 ha, sản lượng đạt hơn 233.000 tấn.

Do đó, Đề tài “Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật sử dụng chế phẩm Nano bạc trong việc ương giống và nuôi thương phẩm cá trê vàng (tên khoa học Clarias macrocephalus) trên địa bàn huyện Nho Quan” (cũ) được triển khai đã góp phần giải bài toán nâng cao giá trị sản xuất thủy sản tại địa phương. Được biết, cá trê vàng (Clarias macrocephalus) là loài cá bản địa đặc trưng của vùng Đông Nam Á.

Tại Ninh Bình, loài cá này từng sinh trưởng mạnh tại các vùng trũng thuộc địa bàn các huyện Nho Quan, Gia Viễn (trước đây). Về đặc điểm sinh học, cá trê vàng dễ nhận diện bởi màu vàng xám đặc trưng, đầu dẹp, có 4 đôi râu dài và u lồi xương chẩm hình vòng cung.

Đây là loài cá có sức chống chịu cực tốt với môi trường khắc nghiệt nhờ cơ quan hô hấp phụ (hoa khế), giúp chúng sống được trong môi trường thiếu oxy (1-2 mg/l), nước hơi phèn hoặc hơi lợ.

Mặc dù tiềm năng lớn, nhưng nghề nuôi cá trê vàng các xã phía tây Ninh Bình (các địa phương thuộc huyện Gia Viễn, Nho Quan cũ) vẫn gặp nhiều khó khăn. Cụ thể về con giống, trước đây chủ yếu dựa vào nguồn trôi nổi, chất lượng không ổn định.

Mặt khác, cá trê vàng có tốc độ sinh trưởng chậm hơn các loại cá trê khác, dẫn đến thời gian nuôi dài, dễ phát sinh dịch bệnh nếu quản lý môi trường không tốt. Kinh nghiệm sản xuất vẫn mang tính tự phát, chưa có quy trình kỹ thuật chuẩn hóa để đạt tỷ lệ sống cao. Trong xu thế nông nghiệp 4.0, công nghệ Nano đang trở thành trợ thủ đắc lực cho nông dân.

Chế phẩm Nano bạc với kích thước siêu nhỏ (nanomet) sở hữu khả năng kháng khuẩn, tiệt trùng siêu mạnh. Theo đó, Nano bạc có khả năng tiêu diệt hơn 650 loại vi khuẩn, virus và nấm men. Nano bạc là sản phẩm sạch, không độc hại cho người và môi trường, không để lại tồn dư kháng sinh trong thịt cá. Đặc biệt, chế phẩm Nano bạc cho hiệu quả nhanh, chỉ cần tiếp xúc trong vòng 5 phút, hầu hết vi khuẩn gây hại đều bị tiêu diệt. Và nhờ chất hoạt động bề mặt, các hạt Nano bạc hầu như không bị kết tụ, trong khi việc duy trì hiệu quả sử dụng lên đến 3 năm.

Nhờ tính ưu việt trên, đẩy mạnh ứng dụng Nano bạc vào ương giống và nuôi cá trê vàng giúp ổn định môi trường nước, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, từ đó nâng cao tỷ lệ sống và năng suất.

Các mô hình nuôi trồng thuỷ sản ứng dụng công nghệ cao tại Ninh Bình hiện nay đang phát triển mạnh. (Ảnh: LV). 

Trước yêu cầu nhiệm vụ, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình đã phối hợp với Công ty TNHH Đầu tư và Xây dựng Chung Hiếu ký hợp đồng khoa học công nghệ về việc thực hiện Đề tài “Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học NANO BẠC trong việc ương giống và nuôi thương phẩm cá trê vàng trên địa bàn huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình”.

Với hệ thống ao nuôi kiên cố, quy mô 60.000 m2 (6 ha), máy quạt nước, hệ thống bơm điện 3 pha hiện đại, máy bắn thức ăn hẹn giờ...; đội ngũ nhân lực gồm các thạc sĩ, kỹ sư có hơn 10 năm kinh nghiệm trong ngành thủy sản... là yếu tố đảm bảo yêu cầu về tính khoa học và thực tiễn của đề tài.

Dự án bắt đầu từ năm 2024 đến tháng 1/2026, tập trung vào hai giai đoạn quan trọng. Trong đó, giai đoạn ương giống trên quy mô 0,6 ha, chuyển từ cá bột lên cá giống (2g - 20g/con), mục tiêu đạt năng suất 110 vạn con/ha/vụ. Sử dụng Nano bạc để bảo vệ cá con trong giai đoạn nhạy cảm nhất. Đối với giai đoạn nuôi thương phẩm (quy mô 1,2 ha), mục tiêu đạt năng suất 34 tấn/ha/vụ. Ứng dụng Nano bạc định kỳ để xử lý nước, giúp cá sinh trưởng khỏe mạnh, giảm hệ số thức ăn (FCR).

Kết quả cho thấy, các chỉ tiêu sinh trưởng của cá thu được trong ao thí nghiệm luôn ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn cá ương và cá thương phẩm trong ao đối chứng qua các vụ (năm 2024 và năm 2025). Cụ thể, cá ương ở ao thí nghiệm cho lãi cao hơn gần 1,4 lần so với mô hình ao đối chứng; trong khi hiệu quả kinh tế từ nuôi cá thương phẩm ở ao thí nghiệm luôn cao hơn từ 2,3 đến 2,5 lần so với mô hình ao đối chứng.

Kết quả thực hiện của đề tài này không chỉ dừng lại ở những chỉ số về năng suất, sản lượng tại mô hình. Quan trọng hơn đó là việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật ương và nuôi cá trê vàng bằng Nano bạc phù hợp với điều kiện tự nhiên của Ninh Bình.

Các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực thủy sản; các hộ dân nuôi trông thủy sản trên địa bàn xã Nho Quan và các xã lân cận. Qua hội thảo nhằm tuyên truyền kỹ thuật, kiểm chứng, đánh giá chất lượng sản phẩm, giúp nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả trong cộng đồng… Đây sẽ là bộ tài liệu chuẩn, làm cơ sở khoa học để các cấp quản lý nhân rộng mô hình ở địa phương và các vùng lân cận.

Trong thời gian tới, khi đề tài hoàn thành (dự kiến tháng 1/2026), sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông sẽ giúp thương hiệu cá trê vàng ở xã Nho Quan vươn xa, không chỉ phục vụ thị trường trong tỉnh mà còn cung ứng cho các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng…

Thành công của mô hình tại xã Nho Quan là minh chứng cho thấy sự phù hợp với Kế hoạch số 120/KH-UBND ngày 27/10/2025 về phát triển thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đến năm 2030 do UBND tỉnh ban hành, trong đó ưu tiên phát triển sản xuất các đối tượng thủy sản nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất của nông dân trong tỉnh.

Việc ứng dụng khoa học – công nghệ trong nuôi trồng thủy sản đang mở ra hướng đi mới cho ngành thủy sản Ninh Bình. Khi công nghệ được đưa vào sản xuất, hiệu quả không chỉ thể hiện ở năng suất và chất lượng mà còn ở tính ổn định và an toàn của môi trường nuôi.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và dịch bệnh diễn biến phức tạp, việc chủ động kiểm soát môi trường ao nuôi bằng thiết bị số, xử lý nước bằng công nghệ tiên tiến sẽ giúp người nuôi giảm thiểu rủi ro, nâng cao tính bền vững. Hơn nữa, phát triển thủy sản gắn với công nghệ còn tạo động lực đổi mới tư duy sản xuất, từ manh mún sang liên kết chuỗi giá trị. Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này là phù hợp và cần tiếp tục được nhân rộng.

Ngọc Anh