Sửa đổi chính sách về hợp tác, liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp

TMO – Sau thời gian triển khai áp dụng chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, nhiều địa phương đã xây dựng, hình thành mạng lưới tư vấn và tổ khuyến nông cộng đồng để hỗ trợ hợp tác xã lập dự án liên kết. Nhờ đó, các dự án trở nên khả thi, giúp hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn cho các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị định 98/2018 của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đã “giải đúng bài toán then chốt”, tạo cơ chế pháp lý và tài chính thúc đẩy hợp tác, gắn kết giữa các chủ thể trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản.

Hơn 15.200 tỷ đồng đã được huy động cho các dự án, trong đó ngân sách Nhà nước chỉ chiếm 21%, còn lại do doanh nghiệp và người dân đối ứng, thể hiện tinh thần đồng đầu tư và cùng hưởng lợi. Nếu như trước đây, hợp đồng liên kết chủ yếu dừng ở mức mua - bán nông sản, thì nay nhiều mô hình đã tiến tới quản trị chuỗi giá trị. Mô hình này giúp giảm chi phí trung gian, đảm bảo đầu ra ổn định và nâng cao năng lực đàm phán của nông dân.

(Ảnh minh họa)

Trong 2.938 dự án được phê duyệt, 79% do hợp tác xã làm chủ trì, còn lại do doanh nghiệp dẫn dắt. Các hình thức liên kết tập trung nhiều nhất ở lĩnh vực trồng trọt (chiếm 67%), tiếp theo là chăn nuôi (24%) và lâm nghiệp (6%). Những ngành hàng chủ lực quốc gia như lúa gạo, rau quả, cà phê, cao su, hồ tiêu đều đã hình thành chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ, góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Các hợp tác xã nông nghiệp được xem là “xương sống” của mô hình liên kết. Nhờ đóng vai trò trung gian giữa doanh nghiệp và nông dân, họ có thể tổ chức vùng nguyên liệu tập trung, thống nhất quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và đảm bảo thực hiện hợp đồng. Khi tham gia chuỗi, khoảng 60% hợp tác xã mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng năng lực quản trị và cải thiện thu nhập của thành viên.

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, nhiều địa phương như Đồng Tháp, Sơn La, Lâm Đồng đã xây dựng mạng lưới tư vấn và tổ khuyến nông cộng đồng để hỗ trợ hợp tác xã lập dự án liên kết. Nhờ đó, các dự án trở nên khả thi, giúp hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn cho các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

Đặc biệt, tỷ lệ giá trị sản phẩm nông nghiệp được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết tăng gấp 3 lần so với năm 2016, đạt hơn 32% vào cuối năm 2025. Riêng các sản phẩm chủ lực như điều, hồ tiêu, cà phê đạt mức liên kết từ 40% đến gần 65%. Mỗi đồng ngân sách bỏ ra đã thu hút được 4,6 đồng vốn xã hội đầu tư cho chuỗi liên kết.

Tuy nhiên, dù đạt nhiều thành tựu, quá trình triển khai Nghị định 98/2018 vẫn gặp phải không ít khó khăn, hạn chế. Đơn cử, nhiều địa phương mới chú trọng vào ký hợp đồng tiêu thụ, chưa hình thành được chuỗi giá trị toàn diện. Chính sách hỗ trợ vẫn mang tính dự án, thiếu cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ xanh, kinh tế sinh thái. Một số quy định về thời hạn liên kết, điều kiện thụ hưởng hỗ trợ còn cứng nhắc, khiến doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã khó tiếp cận. Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 98/2018.

THIÊN LÝ