Quảng Ngãi nhân rộng sản xuất giống sắn chống bệnh khảm lá

TMO - Việc đưa vào sản xuất các giống sắn mới có khả năng kháng bệnh được xem là giải pháp cấp thiết nhằm khôi phục và phát triển bền vững vùng trồng sắn trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Sắn là một trong những loại cây trồng quan trọng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, được trồng ở các vùng miền núi, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho người dân. Tuy nhiên, những năm qua, diện tích và mức độ nhiễm bệnh virus khảm lá sắn ngày càng lan rộng, trong khi nguồn hom giống sắn sạch bệnh, kháng bệnh thiếu hụt trầm trọng. 

Do ảnh hưởng của bệnh khảm lá sắn, từ năm 2022 diện tích trồng, năng suất, sản lượng sắn ở Quảng Ngãi giảm dần. Bệnh khảm lá sắn gây thiệt hại rất lớn đến sản xuất sắn của tỉnh Quảng Ngãi, ảnh hưởng đến thu nhập của người nông dân. Kết quả đánh giá thực tế, trường hợp bệnh gây hại nặng từ giai đoạn cây con có khả năng gây mất trắng. Bệnh gây hại khi sắn giai đoạn hình thành và phát triển củ làm giảm năng suất từ 20-30%.

Bệnh khảm lá sắn lan rộng gây ảnh hưởng lớn đến năng suất của các hộ dân trên địa bàn. 

Trước thực trạng trên, tỉnh Quảng Ngãi đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống bệnh khảm lá sắn cấp. Tỉnh đã ban hành kế hoạch về phòng, chống bệnh virus khảm lá sắn và kế hoạch chuyển đổi diện tích trồng sắn sang cây trồng cạn. Đầu mỗi niên vụ sản xuất sắn, UBND tỉnh Quảng Ngãi đều họp bàn, đưa ra giải pháp phòng, chống như vận động nông dân không sử dụng nguồn hom giống bị bệnh để trồng, tăng cường công tác chăm sóc, bón phân để sắn sinh trưởng phát triển tổ chức kiểm tra thực tế tại các vùng trọng điểm có diện tích bị bệnh khảm lá sắn để bàn phương án phòng chống phù hợp điều kiện cụ thể.

Việc đưa vào sản xuất các giống sắn mới có khả năng kháng bệnh được xem là giải pháp cấp thiết nhằm khôi phục và phát triển bền vững vùng trồng sắn trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Để tạo nguồn giống sạch bệnh thay thế dần các giống sắn địa phương đã bị nhiễm bệnh nặng năng suất thấp, hàm lượng tinh bột giảm.

Năm 2025, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi đã triển khai mô hình “Trồng giống sắn mới kháng bệnh virus khảm lá” với quy mô 13ha/03 xã (Trà Bồng, Sơn Mai và Ba Vì) với 18 hộ tham gia. Mô hình thí điểm được triển khai với quy mô: 2,0 - 6,0 ha/điểm; bước đầu đã khẳng định giống sắn HN5 tại 03 điểm đều có sức sinh trưởng khỏe, chống chịu sâu bệnh tốt khống thấy xuất hiện bệnh khảm lá, mật độ xuất hiện nhện đỏ, bọ phấn trắng ở mức độ thấp hơn rõ rệt so với các giống sắn người dân thường sử dụng.

Kết quả mô hình tại 03 điểm; năng suất bình quân đạt 35 - 37 tấn/ha (thời điểm sắn 8 tháng). Sau khi trừ các khoản chi phí 1 ha sắn lãi ròng đạt 15 - 18 triệu đồng/ha, cao khoảng 2 lần so với ngoài mô hình (7 - 8 triệu đồng/ha). Theo chia sẻ của cán bộ kỹ thuật theo dõi mô hình giống sắn kháng bệnh khảm lá HN5 được sử dụng đồng nhất, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật từ mật độ trồng hợp lý, bón phân cân đối, kiểm soát sâu bệnh kịp thời nên cây sắn sinh trưởng khỏe, năng suất bình quân vượt trội và vượt xa mục tiêu đề ra (20 - 25 tấn/ha).

Đáng chú ý là giống HN5 tuy phải mua hom giống trong vụ đầu, nhưng từ vụ sau nông dân có thể tận dụng hom tại chỗ để tái canh, giúp giảm chi phí đầu vào 20 - 25% (khoảng 8 - 10 triệu đồng/ha) mà năng suất vẫn ổn định hoặc cao hơn. Nhờ đó, lợi nhuận các vụ sau có thể đạt 35 - 39 triệu đồng/ha, cao gấp 4 - 10 lần so với giống cũ bị nhiễm bệnh.

Giống sắn kháng bệnh khảm lá được đưa vào sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội (Ảnh: LK). 

Điều kiện thuận lợi để giống sắn HN5 sinh trưởng phát triển tốt: đất đủ ẩm, thoát nước tốt, bón phân cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của giống, bố trí chân đất cao, không ngập nước để đảm bảo thời gian thu hoạch từ 10-12 tháng sau trồng đảm bảo năng suất và hàm lượng lượng tinh bột tối ưu. Mô hình đã trở thành điểm tham quan, học tập thực tế, giúp nông dân nâng cao nhận thức về việc sử dụng giống sạch bệnh và áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến.

Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả về năng suất và thu nhập mà còn góp phần thay đổi nhận thức, tập quán canh tác của nông dân. Từ kết quả đạt được, mô hình được đánh giá có tính khả thi cao và phù hợp để nhân rộng tại các địa phương có điều kiện tương tự trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Đây là giải pháp quan trọng nhằm từng bước xây dựng vùng nguyên liệu sắn an toàn, ổn định, phục vụ phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững.

Trước đó, Đề tài “Tuyển chọn, nhân nhanh một số giống sắn mới kháng bệnh khảm lá, năng suất cao phục vụ canh tác sắn bền vững tại tỉnh Quảng Ngãi” đã tiến hành chọn 7 giống mì (HN1, HN3, HN4, HN5, C36, C97, C48) làm thí nghiệm và đã tuyển chọn được 4 giống mì kháng bệnh khảm lá, thích hợp với điều kiện canh tác tại Quảng Ngãi gồm: HN3, HN4, HN5 và C36.

Từ kết quả tuyển chọn, đề tài hoàn thiện quy trình nhân nhanh 2 giống mì HN3, HN5 bằng kỹ thuật nuôi cấy in vitro và đã tạo ra 150 nghìn hom giống (90 nghìn hom giống HN5 và 60 nghìn hom giống HN3) có độ dài 10 - 20cm, có 5 - 10 mắt, đảm bảo chất lượng cho việc nhân giống giai đoạn 2 tại Quảng Ngãi. Đồng thời, sử dụng kỹ thuật nhân giống nhà màng đã tạo ra được 85 nghìn hom giống (10 nghìn hom giống HN3 và 75 nghìn hom giống HN5) tại Viện Di truyền Nông nghiệp và 75 nghìn hom giống (41 nghìn hom giống HN3, 34 nghìn hom giống HN5) để xây dựng mô hình trình diễn tại nhiều địa phương.

Để giảm thiểu thiệt hại cho nông dân trồng sắn, thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục phối hợp các địa phương đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền để người trồng sắn nhận thức được đặc điểm tác hại của bệnh, không dùng hom giống trên các vùng bị nhiễm bệnh để trồng lại, thường xuyên kiểm tra đồng, thực hiện tiêu hủy cây bệnh ngay khi mới xuất hiện để tránh lây lan và thực hiện tốt các giải pháp chăm sóc, bón phân để cây sắn sinh trưởng phát triển, tăng sức đề kháng đối với bệnh nhằm bảo đảm năng suất./.

Mạnh Cường