Kinh tế trang trại: Phần lớn đang phát triển tự phát, quy mô nhỏ

TMO – Khu vực trang trại thời gian qua đã tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động và có nhiều đóng góp trong phát triển kinh tế-xã hội địa phương, góp phần thúc đẩy tăng trưởng cả nước. Tuy nhiên, khu vực này vẫn còn nhiều bất cập dẫn đến chưa phát huy hết tiềm năng lợi thế.

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại cuộc họp liên quan đến dự thảo Nghị định về kinh tế trang trại vừa diễn ra mới đây cho thấy, đến năm 2024, cả nước có gần 28.000 trang trại được thống kê với giá trị sản xuất bình quân đạt 4 tỷ đồng/năm, diện tích bình quân 3,52 ha/trang trại, sử dụng bình quân 3,8 lao động/trang trại.

Ước tính tỉ lệ doanh thu của khu vực trang trại đóng góp 9,3% doanh thu, 10,3% GDP, 17,7% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành nông nghiệp. Nhiều mô hình trang trại đã phát triển theo hướng tích tụ đất đai, chuyên canh hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, liên kết sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị, kết hợp với hoạt động phi nông nghiệp như du lịch sinh thái, giáo dục trải nghiệm, năng lượng tái tạo.

Cần khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển mô hình kinh tế trang trại. Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, phần lớn trang trại đang phát triển tự phát, quy mô nhỏ, chất lượng lao động thấp. Nhiều chủ trang trại hạn chế về năng lực quản trị, khả năng tài chính, hiểu biết thị trường, chưa ứng dụng nhiều về khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến.

Đáng chú ý, tình trạng vi phạm về đất đai, xây dựng, ô nhiễm môi trường còn phổ biến. Các chính sách hỗ trợ kinh tế trang trại tản mạn ở nhiều văn bản hoặc lồng ghép nên khó khăn trong triển khai, tiếp cận. Nhiều địa phương lúng túng trong phân loại, thống kê, quản lý, xử lý sai phạm hoặc hỗ trợ chính sách…

Do đó, việc ban hành Nghị định về kinh tế trang trại tạo cơ sở tiếp cận các chính sách ưu đãi, hỗ trợ liên quan; bảo đảm thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ trang trại. Lấp khoảng trống thể chế và bảo đảm thống nhất trong quản lý nhà nước, hạn chế tình trạng phát triển tự phát, đầu cơ và sử dụng đất sai mục đích. Đồng thời, khuyến khích phát triển trang trại theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, kết hợp du lịch nông nghiệp, nông thôn và các dịch vụ gia tăng.

Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp.

Dự thảo Nghị định về kinh tế trang trại gồm 3 chính sách lớn: Phân loại, tiêu chí xác định kinh tế trang trại; cấp, cập nhật quản lý và khai thác mã số trang trại; chính sách hỗ trợ khuyến khích phát triển kinh tế trang trại.

Theo các chuyên gia, cần xác định rõ bản chất của trang trại là một mô hình tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, có thể do hộ gia đình, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp tổ chức, chứ không phải là chủ thể kinh tế độc lập. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cần tập trung vào thiết kế cơ chế chính sách đặc thù, linh hoạt và thống nhất trong quản lý, qua đó phát huy vai trò của trang trại trong phát triển nông nghiệp hàng hóa.

Một số ý kiến cho rằng, cần làm rõ đối tượng áp dụng giữa hộ gia đình, gia trại, trang trại và doanh nghiệp, như vậy chính sách mới có tính khả thi và minh bạch. Nghị định cần được xây dựng theo hướng thiết kế chính sách thực chất, gắn với nhu cầu phát triển của từng mô hình trang trại, thay vì chỉ dừng ở mức quy định khung.

Một số ý kiến từ cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Công Thương, Khoa học và Công nghệ, Tư pháp…) đánh giá phần lớn nội dung của dự thảo Nghị định mới tập trung vào tiêu chí phân loại và quản lý, trong khi chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển còn rất ít và chủ yếu dẫn chiếu quy định pháp luật đã có. Do đó, Nghị định cần xác định rõ mục tiêu chính sách và lợi ích cụ thể cho người làm trang trại (đất đai, tín dụng, hạ tầng, thuế, khoa học công nghệ...); bổ sung cơ chế khuyến khích thực chất để thúc đẩy sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao. Một số ý kiến cũng cho rằng cần nghiên cứu quy định cụ thể hơn về quản lý lao động, an ninh trật tự, an toàn thông tin và kết nối dữ liệu trong hoạt động trang trại…/.

LÝ LAN