Khai thác cát bừa bãi khiến Đồng bằng sông Cửu Long “méo mó”

TMO - Khai thác khoáng sản (cát) bừa bãi tại các sông, rạch trong suốt nhiều năm qua với quy mô ngày càng lớn khiến tình trạng sạt lở, xói mòn ngày càng nghiêm trọng hơn.

Trong báo cáo về “Duy trì ổn định hình thái sông khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” cho thấy cát sông chủ yếu được khai thác ở Đồng bằng sông Cửu Long, phần cuối của sông Mekong. Hiện có hơn 80 doanh nghiệp được cấp phép khai thác với khoảng gần 30 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế khối lượng cát bị khai thác có thể lớn hơn.

Các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, hàng năm lượng trầm tích (cát, bùn, sét) bị thâm hụt khoảng 25 triệu tấn do khai thác cát và bị giữ lại do các nhà máy thủy điện được xây dựng trên hệ thống sông Mekong. Con số này được dự đoán tăng trong các năm tới.

Đầu tháng 1/2020, một đoạn Quốc lộ 91 qua địa bàn ấp Bình Tân, xã Bình Mỹ, huyện Châu Phú, An Giang bị sạt lở nghiêm trọng.

Theo các diễn giả, miền Tây hiện có hơn 620 điểm sạt lở với tổng chiều dài khoảng 610 km. Trong đó, gần 150 điểm sạt lở đặc biệt nguy hiểm, dài 127 km; 137 điểm nguy hiểm, dài 193 km. Nguyên nhân chính gây nên sạt lở sông do dòng chảy đồng bằng, địa chất ven biển mềm yếu, hồ chứa thượng lưu, khai thác cát, xây dựng hạ tầng ven sông và ảnh hưởng giao thông thủy. Ở nhiều địa phương, tình trạng khai thác cát trái phép vẫn diễn ra do nhu cầu về xây dựng, san lấp rất lớn.

Việc khai thác cát quá mức tác động lớn đến cuộc sống, sản xuất của hàng triệu người dân miền Tây; làm suy giảm sự đa dạng, phong phú của các loài cá và thay đổi thảm thực vật ven sông; gia tăng rủi ro xâm nhập mặn, triều cường, kéo theo mực nước biển dâng cao. Những áp lực môi trường này có thể phá huỷ khả năng chống chịu, đe dọa nền nông nghiệp, kinh tế và đa dạng sinh học của Đồng bằng sông Cửu Long.

Đứng trước những nguy cơ đó, nhiều chuyên gia cho rằng cần cấp thiết xây dựng ngân hàng cát cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Để có cơ sở cho việc xây dựng ngân hàng cát ở Đồng bằng sông Cửu Long thì công tác nghiên cứu quan trọng nhất là xây dựng ngân hàng cát cho Đồng bằng sông Cửu Long và kế hoạch duy trì ổn định hình thái sông khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đây được xem là những nghiên cứu đầu tiên về đề tài này ở quy mô 13 tỉnh đồng bằng.

Bên cạnh hai nghiên cứu chính nêu trên, dự án cũng thực hiện các nghiên cứu khác về tình hình khai thác, sử dụng cát ở Đồng bằng sông Cửu Long và các vùng lân cận, và sử dụng các kết quả đầu ra làm cơ sở để thúc đẩy các chủ thể chính trong ngành xây dựng Việt Nam tìm kiếm các nguồn cung ứng bền vững để thay thế cát sông.

Đồng bằng sông Cửu Long rộng hơn 3,9 triệu ha, gồm 13 tỉnh thành với khoảng 18 20 triệu dân. Đây là vùng kinh tế quan trọng, góp hơn 17 % GDP, 54% sản lượng lúa, 70% sản lượng nuôi trồng thủy sản và 60% lượng trái cây cả nước.

Đức Nam