Hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn trong cộng đồng

TMO - Thông qua công tác tuyên truyền, vận động và các mô hình cụ thể, việc phân loại rác thải tại nguồn ở tỉnh Quảng Trị đang từng bước đi vào nề nếp, góp phần hình thành thói quen bảo vệ môi trường trong cộng đồng dân cư.

Những năm gần đây, Quảng Trị từng bước triển khai phân loại rác thải tại nguồn như một giải pháp căn cơ nhằm giảm áp lực cho công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt và bảo vệ môi trường. Từ các chương trình tuyên truyền, tập huấn đến xây dựng mô hình điểm tại khu dân cư, trường học, chợ dân sinh, nhận thức của người dân về phân loại rác đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Thay vì bỏ chung tất cả các loại rác, nhiều hộ gia đình đã hình thành thói quen tách rác hữu cơ, rác tái chế và rác thải còn lại ngay tại nơi phát sinh. Việc phân loại không chỉ giúp giảm lượng rác phải xử lý mà còn tạo điều kiện cho tái chế, tái sử dụng, góp phần tiết kiệm tài nguyên.

Các tổ chức đoàn thể, chính quyền cơ sở cũng phát huy vai trò nòng cốt trong vận động, giám sát và duy trì mô hình, từng bước đưa phân loại rác tại nguồn trở thành việc làm thường xuyên. Với phương châm “mưa dầm thấm lâu”, các cấp hội phụ nữ trên địa bàn tỉnh đã tích cực tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường (BVMT) cho cán bộ, hội viên và người dân.

Đặc biệt, các chi hội phụ nữ đã lồng ghép việc tuyên truyền, hướng dẫn người dân thu gom, phân loại và xử lý rác thải, góp phần hình thành thói quen PLRTTN trong cộng đồng. Trong số các địa phương, xã Nam Trạch là một trong những điểm sáng về thực hiện mô hình phân loại rác tại nguồn (PLRTTN) tại hộ gia đình. Nhiều năm nay, các chi hội phụ nữ trên địa bàn đã duy trì hiệu quả mô hình “Thu gom, PLRTTN”.

Đại diện Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Nam Trạch cho biết, nhằm góp phần thực hiện phong trào chung tay BVMT, hội đã đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai hiệu quả phong trào “5 không, 3 sạch”. Cùng với việc trồng và chăm sóc các tuyến đường hoa, thu gom phế liệu hỗ trợ phụ nữ nghèo, các chi hội phụ nữ tích cực tuyên truyền, vận động chị em thực hiện phân loại rác thải tại nhà.

Phân loại rác tại nguồn dần trở thành thói quen của người dân Quảng Trị. (Ảnh: HC). 

Đến nay, 100% hộ gia đình trên địa bàn thực hiện phân loại rác thải tại nhà. Việc làm này không chỉ giữ gìn môi trường sống, hạn chế ô nhiễm môi trường, mà còn góp phần thực hiện nếp sống văn minh, xây dựng gia đình hạnh phúc, nâng cao chất lượng cuộc sống và chung tay xây dựng nông thôn mới. Theo lãnh đạo UBND xã Nam Trạch, sau sáp nhập, địa bàn rộng, dân số đông nên việc tổ chức phân loại, thu gom rác thải được địa phương đặc biệt quan tâm.

Các tổ chức chính trị-xã hội thường xuyên đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện tốt công tác BVMT, đặc biệt là việc phân loại, xử lý rác thải. Thời gian tới, địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nhân rộng các mô hình phân loại rác thải tại hộ gia đình.

Đồng thời, đề nghị các đơn vị thu gom phải có xe chuyên dụng riêng để phân loại, vận chuyển, xử lý rác thải đúng quy định. Còn theo lãnh đạo Công ty CP Môi trường và Phát triển đô thị Quảng Bình, PLRTTN là yêu cầu bắt buộc và là bước ngoặt quan trọng trong quản lý chất thải rắn theo tinh thần Luật BVMT 2020.

Việc phân loại rác thải không chỉ giúp giảm khối lượng rác cần xử lý cuối cùng mà còn nâng cao hiệu quả tái chế, tiết kiệm chi phí ngân sách, giảm áp lực lên các bãi chôn lấp. Tuy nhiên, để thực hiện đồng bộ, cần sự vào cuộc quyết liệt từ chính quyền địa phương, các ban, ngành và hệ thống tuyên truyền cơ sở. Thực tế cho thấy, quá trình triển khai PLRTTN trên địa bàn còn gặp nhiều khó khăn, trong đó có yếu tố hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ.

Việc phân loại đòi hỏi hệ thống thùng lưu chứa đa ngăn, xe thu gom phù hợp cho từng loại rác, khu xử lý có dây chuyền tách-tái chế. Nhiều hạng mục trong số này chưa được đầu tư tương ứng với yêu cầu quy định của luật. Khó khăn thứ 2 là cơ chế tài chính-phí dịch vụ chưa hoàn thiện.

 Luật quy định tính phí dựa trên lượng rác thải ra, nhưng nhiều địa phương chưa có chính sách cụ thể. Điều này khiến doanh nghiệp khó lập phương án thu gom-vận hành-xử lý một cách bền vững.

Bên cạnh đó, người dân chưa có nhiều điều kiện tiếp cận hướng dẫn phân loại; công tác tuyên truyền chưa đủ sâu; còn thiếu các mô hình mẫu để người dân quan sát và làm theo. Đây là rào cản lớn nhất khi triển khai đại trà. Thực hiện việc PLRTTN theo Luật BVMT 2020, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn tỉnh đến năm 2030.

Trong đó, tập trung hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đáp ứng yêu cầu trong công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt; triển khai phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đồng bộ trên địa bàn tỉnh đạt hiệu quả... Để hiện thực hóa mục tiêu quản lý chất thải bền vững, Công ty CP Môi trường và Phát triển đô thị Quảng Bình đã xây dựng lộ trình thực hiện bảo đảm phù hợp quy định pháp luật và điều kiện thực tế.

Tỉnh Quảng Trị tăng cường công tác thu gom, xử lý rác thải ngay từ nguồn. (Ảnh: TN). 

Từ năm 2025-2026, công ty phối hợp chính quyền địa phương triển khai 2-3 mô hình thí điểm tại các phường trung tâm đông dân cư; yêu cầu các hộ gia đình bố trí thùng rác 2-3 ngăn, điều chỉnh tuyến xe thu gom theo từng loại chất thải; ứng dụng công nghệ số để theo dõi khối lượng từng nhóm rác. Giai đoạn 2026-2028, mở rộng mô hình theo hướng “cuốn chiếu”; nơi nào đạt tiêu chí thì triển khai trước; đề xuất chính sách giá theo khối lượng rác thải đã phân loại theo đúng tinh thần Luật BVMT 2020; tăng cường phối hợp với Mặt trận, đoàn thể trong công tác tuyên truyền.

Giai đoạn từ năm 2028 trở đi, công ty kết nối các cơ sở tái chế, đơn vị thu mua để hình thành chuỗi tái chế tuần hoàn; đầu tư nâng cấp công nghệ xử lý, giảm phụ thuộc chôn lấp; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu số để tối ưu hóa thu gom, giảm 15%-20% chi phí vận hành. Tất cả giải pháp đều đặt mục tiêu tạo ra mô hình thu gom-phân loại-xử lý tuần hoàn, bền vững, giảm gánh nặng cho ngân sách và BVMT lâu dài.

Việc hình thành thói quen phân loại rác thải tại nguồn trong cộng đồng ở các địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Trị là quá trình lâu dài, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và người dân. Những kết quả bước đầu cho thấy khi nhận thức được nâng lên, hành động sẽ dần thay đổi theo hướng tích cực và bền vững hơn.

Để phân loại rác tại nguồn thực sự đi vào chiều sâu, Quảng Trị sẽ tiếp tục duy trì công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức phù hợp, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng địa phương, khu dân cư. Song song với đó là đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác đã được phân loại, tránh tình trạng phân loại tại nhà nhưng xử lý chung.

Việc nhân rộng các mô hình hiệu quả là giải pháp quan trọng nhằm tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Khi phân loại rác trở thành nếp sinh hoạt hằng ngày, không chỉ môi trường được cải thiện mà còn góp phần xây dựng lối sống văn minh, trách nhiệm, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của địa phương trong thời gian tới.

Hà Mai