Châu Âu khai thác ‘Kinh tế sinh học’ thế nào?

TMO – Sinh khối khai thác từ rừng được sử dụng hiệu quả trong chuỗi giá trị tích hợp: phần gỗ chất lượng cao phục vụ xây dựng, nội thất, giấy và bột giấy; phần còn lại được tận dụng để sản xuất năng lượng sinh học. Tỷ lệ tái chế ngày càng tăng, giúp giảm lãng phí và tạo thêm giá trị.

Gỗ từng là nguồn nhiên liệu thúc đẩy sự phát triển công nghiệp ban đầu của châu Âu, đặc biệt trong các ngành khai khoáng, luyện kim và đóng tàu - những lĩnh vực đặt nền móng cho thương mại và các cuộc thám hiểm hàng hải. Tuy nhiên, trong vài thế kỷ qua, nhiên liệu hóa thạch đã dần chiếm lĩnh nền kinh tế, mang lại thịnh vượng cho người dân châu Âu nhưng cũng để lại những hệ lụy nặng nề cho khí hậu toàn cầu. Giờ đây, trước khủng hoảng năng lượng, khí hậu và tài nguyên, châu Âu buộc phải tìm về những giải pháp sinh học tái tạo - một cách phát triển “cũ mà mới”, dựa vào sức sống tự nhiên của rừng, nông nghiệp và công nghệ sinh học hiện đại - để xây dựng một nền kinh tế sinh học tuần hoàn vì lợi ích của các thế hệ hiện tại và tương lai.

(Ảnh minh họa)

Đơn cử tại Thụy Điển, quá trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra mạnh mẽ nhờ vào nguồn tài nguyên rừng dồi dào và được quản lý bền vững. Sinh khối khai thác từ rừng được sử dụng hiệu quả trong chuỗi giá trị tích hợp: phần gỗ chất lượng cao phục vụ xây dựng, nội thất, giấy và bột giấy; phần còn lại được tận dụng để sản xuất năng lượng sinh học. Tỷ lệ tái chế ngày càng tăng, giúp giảm lãng phí và tạo thêm giá trị. Nhờ vậy, Thụy Điển trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về sản phẩm gỗ và năng lượng sinh học, với bioenergy chiếm tới 40% tổng sản lượng năng lượng nội địa.

Từ câu chuyện của Thụy Điển, có thể thấy kinh tế sinh học dựa vào rừng không chỉ là chiến lược môi trường, mà còn là nền tảng cho thịnh vượng, an ninh năng lượng và chủ quyền công nghiệp. Đây cũng là định hướng phù hợp với tầm nhìn của Liên minh châu Âu (EU) trong giai đoạn sắp tới.

Theo các chuyên gia quốc tế, để khai thác trọn vẹn tiềm năng của nền kinh tế sinh học, Chiến lược Kinh tế Sinh học của EU cần tập trung vào ba ưu tiên then chốt. (1) Chiến lược phải bao quát toàn diện toàn bộ nền kinh tế sinh học, thay vì chỉ tập trung vào các lĩnh vực hẹp như hóa chất sinh học, dệt may hay vật liệu xây dựng. Việc loại trừ các ngành quan trọng như thực phẩm, đồ uống, năng lượng sinh học, dược phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân sẽ khiến chiến lược trở nên rời rạc, làm gia tăng sự phân mảnh trong khung pháp lý và cản trở đổi mới, đầu tư cũng như phát triển chuỗi giá trị tích hợp.

(2) Chiến lược không nên đặt mục tiêu giảm khai thác gỗ trong Liên minh châu Âu. Việc tăng cường tái chế và tái sử dụng vật liệu là cần thiết, nhưng những biện pháp này không thể thay thế hoàn toàn cho nguồn sinh khối sơ cấp - tức là gỗ và các nguyên liệu tự nhiên được khai thác trực tiếp từ rừng. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng giúp thay thế carbon có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất và năng lượng. Nếu xem tái chế là đối lập với khai thác gỗ bền vững thì đó là cách hiểu cần xem xét lại, vì hai hoạt động này có thể bổ trợ cho nhau trong việc xây dựng nền kinh tế sinh học – tuần hoàn. Cách tiếp cận như vậy cũng đi ngược lại tầm nhìn của Thỏa thuận Xanh châu Âu, vốn coi việc sử dụng sinh khối tái tạo là trọng tâm để đạt mục tiêu trung hòa carbon.

Thay vì cắt giảm khai thác, điều cần thiết là tăng cường quản lý rừng hiệu quả, đảm bảo mọi hoạt động khai thác đều bền vững và mở rộng nguồn cung gỗ tái tạo. Đây mới là nền tảng vững chắc cho toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế sinh học và tuần hoàn của châu Âu.

(3) Khái niệm “kinh tế tuần hoàn” cần được mở rộng để bao trùm cả kinh tế sinh học, bởi sinh khối vốn dĩ là một phần của chu trình tự nhiên. Việc loại trừ sinh khối khai thác khỏi phạm vi kinh tế tuần hoàn với lý do đây là “nguyên liệu nguyên sinh” là thiếu hợp lý và làm suy yếu mục tiêu khí hậu cũng như tăng trưởng bền vững của EU…/.

LAN HƯƠNG