Câu chuyện giảm tải cho nội đô còn nhiều “ngổn ngang”

TMO - Mật độ dân số nội đô không ngừng gia tăng, việc mở rộng quỹ đất để hình thành các khu đô thị vệ tinh là việc làm cần thiết để giảm tải cho khu vực này. Tuy nhiên, từ thực tiễn đến thực hiện còn chậm chạp.

Với sự phát triển chóng mặt của quá trình đô thị hóa, khu vực trung tâm Hà Nội ngày càng ngột ngạt. Các tòa nhà cao tầng mọc lên nhiều nhưng lộn xộn, thiếu sự quy hoạch khiến diện tích, hạ tầng giao thông, mật độ dân cư trở nên quá tải. Mật độ dân số phát triển tại khu vực trung tâm đã đạt 9.570 người/km2, vượt gần gấp đôi so dự báo. Đặc biệt, dân số thuộc khu vực nội đô lịch sử duy trì mật độ cao và đã vượt quá quy định.

Hơn 10 năm qua, việc triển khai đô thị vệ tinh còn bất cập.

Khu vực trung tâm quá tải là điều ai cũng nhận thấy, nhưng làm thế nào để giảm tải lại là vấn đề nan giải dù đã được “thảo luận” rất nhiều. Một trong những giải pháp hiệu quả có tính khả thi nhất là phát triển các khu đô thị vệ tinh, từng bước di dời các khu công nghiệp, cơ sở nhà máy, công sở, trường học… Tuy nhiên, chục năm đã qua, việc thực hiện những đề án này còn nhiều bất cập, tiến độ triển khai quy hoạch các dự án quá chậm. Do đó, khu vực trung tâm ngày càng ngột ngạt, còn các khu đô thị vệ tinh thì chưa nhìn thấy đâu. 

Theo Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, quá trình triển khai các đồ án quy hoạch và giải quyết các dự án đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp các cơ quan, công sở đã bộc lộ một số bất cập như: khu vực nội đô cơ bản không còn quỹ đất để mở rộng, tầng cao bị hạn chế. Việc di dời các cơ sở gây ô nhiễm tại khu vực nội thành theo định hướng QH1259 và Quyết định 130 của Thủ tướng Chính phủ còn chậm và chưa đồng bộ do có nhiều vướng mắc về cơ chế chính sách. Chưa kể, một số bộ, ngành tuy đã di dời sang cơ sở mới, nhưng vẫn… giữ trụ sở cũ vì còn thời hạn giao đất theo Luật Đất đai. Vì thế, việc kiểm soát quỹ đất sau khi di dời để xây dựng các công trình hạ tầng xã hội, kỹ thuật gặp nhiều khó khăn, chưa thực hiện được, gây áp lực ngày càng nặng nề lên hạ tầng giao thông. 

Với “góc nhìn” kinh nghiệm xây dựng đô thị vệ tinh ở các quốc gia trên thế giới, có thể thấy muốn phát triển phải mở rộng hạ tầng ra các vùng ngoại vi lân cận. Từ đó, lập quy hoạch xây dựng lên các thành phố chức năng, giữ vai trò riêng, phù hợp định hướng phát triển chung của thành phố trung tâm và phù hợp thế mạnh thực tế của từng khu vực. Ví dụ, có khu vực tập trung phát triển công nghệ cao, có khu vực tập trung phát triển đào tạo nhân lực, có khu vực tập trung sản xuất, chế biến các sản phẩm nông nghiệp… Tất cả các khu vực này đều được quy hoạch theo mô hình các đô thị, lấy khu vực nội đô cũ trước đó là trung tâm của tất cả các đô thị vệ tinh. Khi đó, đô thị trung tâm sẽ điều chỉnh, kết nối, bảo đảm tính chuyên môn hóa của các đô thị vệ tinh và hình thành các đô thị “đa cực” hay “đa trung tâm”. Tuy nhiên, hơn 10 năm qua, việc triển khai đô thị vệ tinh còn bất cập. 

Hiện tại, ngoài khu công nghệ cao Hòa Lạc được đầu tư mạnh với hệ thống hạ tầng cơ sở hiện đại, tất cả các đô thị vệ tinh được quy hoạch như Sóc Sơn, Phú Xuyên, Sơn Tây, Xuân Mai đều phát triển khá chậm, chưa đáp ứng được nhu cầu về hạ tầng cơ sở để thu hút đầu tư. Sự kết nối giữa các vùng, miền với khu đô thị trung tâm cũng chưa thật sự mang lại hiệu quả để hấp dẫn lượng lớn người dân sẵn sàng di dời về các vùng ngoại thành sinh sống. Ngoài ra, một nguyên nhân nữa khiến việc phát triển đô thị vệ tinh tại các vùng quy hoạch gặp khó khăn, đó là thiếu chính sách phát triển đô thị, vẫn còn nặng về cơ chế xin - cho. Do đó, Nhà nước cần có chính sách kiểm soát sự phát triển giữa các vùng miền, để vừa giảm sức ép cho khu vực trung tâm, vừa tạo sự phát triển cân bằng giữa các vùng miền với nhau.

Theo Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính, phát triển đô thị cần gắn với định hướng phát triển giao thông để khai thác hiệu quả quỹ đất, hệ thống giao thông công cộng. Đối với Hà Nội, cần nhanh chóng thúc đẩy xây dựng các khu đô thị vệ tinh, những nơi có điều kiện phát triển theo hướng xanh, bền vững, mang lại giá trị sống tốt hơn cho con người và tạo cơ hội giãn dân ra khỏi khu vực nội đô.

Lê Hùng