Khoa học-công nghệ góp phần nâng cao giá trị sản xuất muối

TMO - Tại tỉnh Bạc Liêu, nghề làm muối đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ, góp phần ổn định đời sống kinh tế. Hiện nay các hộ sản xuất muối đã tích cực ứng dụng khoa học công nghệ vào quá trình làm muối để phát triển nghề bền vững.  

Bạc Liêu có 56 km bờ biển, diện tích đất ngập mặn ven biển rộng lớn, hệ thống kênh rạch chằng chịt, cùng với thời tiết 2 mùa mưa - nắng rõ rệt, đây điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nghề làm muối tỉnh Bạc Liêu phát triển. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, vùng đất tại địa phương này có kết cấu chặt, độ hấp thụ nhiệt của đất rất mạnh, độ bay hơi nước biển cao, lại không có các vùng đá vôi ven biển nên muối không có vị đắng.

Cuối năm 2020, nghề muối tỉnh Bạc Liêu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Trong niên vụ 2023, sản lượng muối toàn tỉnh Bạc Liêu đạt trên 27.000 tấn, trong đó muối trắng trải bạt hơn 7.300 tấn, còn lại là muối sản xuất truyền thống. Mùa muối ở Bạc Liêu thường bắt đầu vào khoảng tháng 12 của năm trước và kết thúc vào tháng 4 năm sau. Nghề sản xuất muối ở địa phương đã hình thành cách đây hàng trăm năm, giúp bà con ven biển có nguồn thu nhập ổn định. 

Tuy nhiên, những năm gần đây, diêm dân không sống được bằng nghề muối nên nhiều người bỏ nghề. Mặc khác đối với nghề làm muối hiện nay vẫn phải phục thuộc phần lớn vào thời tiết, nếu nắng tốt thì được nhiều muối, ngược lại nếu gặp mưa trái mùa, muối tan thì phải làm lại từ đầu. Để tiếp tục phát triển nghề làm muối theo hướng bền vững, đồng thời giữ gìn, bảo tồn nghề đã được nhà nước công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, người dân tỉnh Bạc Liêu đã tích cực ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, nhất là cơ giới hóa một số khâu trong thu hoạch, vận chuyển muối.

Hiện một số hộ gia đình tại xã Long Điền Đông (huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu), nhờ áp dụng cơ giới hoá trong quá trình sản xuất muối đã nâng cao được sản lượng muối đồng thời tiết kiệm được sức lao động đáng kể. Về ứng dụng công nghệ, cơ giới hoá, một số gia đình tại đây đã áp dụng mô hình công nghệ trải bạt với chi phí đầu tư bạt mỗi hecta là 700 triệu đồng. Ưu điểm của sản xuất theo mô hình này là năng suất đạt rất cao, vì muối kết tinh nhanh, rút ngắn thời gian thu hoạch nên lượng muối thu hoạch được nhiều đợt, giúp nâng cao sản lượng. 

Không những tăng sản lượng, áp dụng công nghệ trải bạt còn giúp giảm chi phí nhân công, nếu trước kia phải sử dụng khoảng 10 nhân công để sản xuất 16ha muối, thì nhờ quá trình cơ giới hoá, ứng dụng công nghệ trải bạt vào sản xuất muối, hiện tại chỉ cần sử dụng 3 lao động. Theo đó sẽ tiết kiệm được trên 300 triệu đồng về chi phí nhân công trên mỗi vụ. Công nghệ trải bạt trên đất nền mang lại giá trị cao hơn khoảng 1,5 lần so với phương pháp sản xuất muối truyền thống.

Diêm dân xã Long Điền Đông (huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu) sản xuất muối theo công nghệ trải bạt. Ảnh: BL.

Toàn tỉnh Bạc Liêu hiện có gần 1.400ha sản xuất muối. Nghề muối ở Bạc Liêu được hình thành và phát triển đến nay hơn 1 thế kỷ. Hạt muối Bạc Liêu không chỉ được nhiều người ưa chuộng, sử dụng rộng rãi trong nước mà còn được xuất khẩu sang các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Để bảo tồn, nâng cao hiệu quả nghề muối Bạc Liêu, Bộ NN&PTNT đã hỗ trợ 130 tỷ đồng cho đề án nâng cấp cánh đồng muối của tỉnh Bạc Liêu. Theo đó, địa phương sẽ đầu tư nâng cấp hạ tầng cánh đồng muối. Các hộ dân nằm trong dự án sẽ được đầu tư điện, nâng cấp lộ, nạo vét thủy lợi, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng hạt muối, giúp diêm dân ứng dụng công nghệ để tăng năng suất muối.

Người dân tỉnh Bạc Liêu cũng đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hoá trong sản xuất muối. Ảnh: NH. 

Theo UBND tỉnh Bạc Liêu, chủ trương của tỉnh là phải giữ và phát triển được nghề sản xuất muối truyền thống. Điều này được khẳng định thông qua việc phê duyệt đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối giai đoạn 2021-2030. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030, địa phương sẽ duy trì diện tích sản xuất muối 1.500ha, sản lượng đạt 66.000 tấn/năm. Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện các hạng mục của đề án nâng cấp cánh đồng muối của tỉnh Bạc Liêu do Bộ NN&PTNT hỗ trợ, tỉnh Bạc Liêu đang quan tâm hỗ trợ các công ty muối đổi mới quy trình công nghệ để chế biến các sản phẩm theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Mặc dù ứng dụng công nghệ, cơ giới hoá trong quá trình sản xuất muối mang lại nhiều thuận lợi cho người dân tuy nhiên vẫn còn gặp nhiều hạn chế như số lượng hộ gia đình áp dụng công nghệ còn manh mún, nhỏ lẻ do chi phí đầu tư ban đầu quá lớn, khiến cho bà con diêm dân e ngại vì không đủ khả năng tài chính. Để giải quyết tình trạng này, chính quyền địa phương đã kiến ngân hàng đầu tư vốn, cùng với đó vận động diêm dân tham gia vào các tổ hợp tác, HTX nhằm tập trung nguồn vốn đầu tư.

Triển khai thực hiện Quyết định số 1325/QĐ-TTg ngày 31/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ngành muối giai đoạn 2021 - 2030, Bộ NN&PTNT đã ban hành Quyết định số 766/QĐ-BNN-KTHT ngày 24/02/2021 về ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 1325/QĐ-TTg. Ngoài ra Bộ còn triển khai xây dựng thí điểm Đề án nâng cao chất lượng và chuỗi giá trị ngành hàng muối Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025, Đề án được thực hiện trên địa bàn của 08 tỉnh (Nam Định, Thái Bình, Nghệ An, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bến Tre, Bạc Liêu). 

Ứng dụng công nghệ, nâng cao giá trị nghề muối tại tỉnh Bạc Liêu và các tỉnh thành khác trên cả nước là một trong những hướng đi giúp người dân nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời bảo tồn, phát triển nghề làm muối theo hướng bền vững, tạo công ăn việc làm, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở các vùng nông thôn ven biển. 

Thanh Nga