Ngày Quốc tế hành động vì các dòng sông

TMO - Ngày 14/3 hằng năm được chọn là Ngày Quốc tế hành động vì các dòng sông nhằm thúc đẩy các quốc gia trên toàn thế giới cùng nỗ lực triển khai các giải pháp để bảo vệ nguồn nước, khai thác hiệu quả tài nguyên tại các dòng sông.

Tháng 3/1997, đại diện từ 20 quốc gia tham gia Hội nghị quốc tế đầu tiên về con người bị ảnh hưởng bởi các con đập, tổ chức tại Brazil đã quyết định lấy ngày 14/3 là Ngày Quốc tế hành động vì các dòng sông. Đây là dịp các quốc gia cùng chung tiếng nói bảo vệ các dòng sông - mạch sống của các hệ sinh thái; đề ra những chính sách quản lý công bằng, phát triển bền vững.

Các dòng sông ngoài chức năng cung cấp nguồn nước cho sinh hoạt, tưới tiêu, vận tải, còn cung cấp nguồn năng lượng, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, bồi tụ vật liệu cát xây dựng và phù sa cải tạo đất. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, tình trạng ô nhiễm và hoạt động khai thác quá mức, các dòng sông đang dần cạn kiệt với dòng chảy thu hẹp, chất lượng nước suy giảm mạnh.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), khoảng 1/3 tổng số con sông ở Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á bị ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm, trong khi độ mặn cao và trung bình ảnh hưởng đến khoảng 10% tổng số sông, khiến những vùng nước này trên thực tế không thể sử dụng được để uống hay tưới tiêu phục vụ nông nghiệp Nhiều con sông lớn như sông Colorado ở miền Tây nước Mỹ, sông Hoàng Hà ở Trung Quốc và sông Nile ở châu Phi đang có dòng chảy giảm đáng kể. 

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết, năm 2023 là năm khô hạn nhất của các con sông thế giới trong hơn 30 năm qua trong bối cảnh nắng nóng kỷ lục làm giảm lưu lượng dòng chảy, góp phần gây ra hạn hán kéo dài ở nhiều khu vực. WMO cảnh báo hiện tượng băng tan có thể đe dọa an ninh nguồn nước của hàng triệu người trên thế giới về lâu dài. Thống kê của Liên hợp quốc cho thấy,  khoảng 3,6 tỷ người đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước ít nhất 1 tháng/năm và con số này dự kiến sẽ tăng lên 5 tỷ người vào năm 2050.

(Ảnh minh họa). 

Thực trạng trên đòi hỏi các quốc gia trên thế giới cần nỗ lực triển khai các giải pháp để hạn chế tác động của biến đổi khí hậu tới các dòng sông. Tháng 3/2023, tại Hội nghị Nước của Liên hợp quốc ở New York, Mỹ, liên minh các chính phủ đã công bố Thách thức Nước ngọt - sáng kiến có quy mô lớn nhất từ trước đến nay nhằm phục hồi các sông hồ, vùng đất ngập nước, đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết khủng hoảng nước và tự nhiên trên thế giới. Mục tiêu của sáng kiến là đến năm 2030, phục hồi 300.000km sông - chiều dài tương đương hơn 7 lần vòng quanh Trái Đất. Sáng kiến do Colombia, CHDC Congo, Ecuador, Gabon, Mexico và Zambia đề xuất này cho đến nay đã thu hút 38 nước tham gia....

Việt Nam có 3.450 sông, suối với chiều dài từ 10 km trở lên. Các sông suối này nằm trong 108 lưu vực sông được phân bố và trải dài trên cả nước với tổng diện tích lưu vực khoảng 1.168.420 km2, trong đó 837.430 km2 (chiếm 71,7%) nằm ở nước ngoài, chỉ có 330.990 km2 (chiếm 28,3%) diện tích lưu vực nằm trong lãnh thổ nước ta.

Trong tổng số 108 lưu vực sông có 33 lưu vực sông lớn, liên tỉnh, với 3.140 sông (chiếm 91% số lượng sông của cả nước), tổng diện tích lưu vực nằm trong lãnh thổ nước ta khoảng 306,44 nghìn km2, bằng 92,6% diện tích đất liền cả nước. Trong đó, có 13 lưu vực sông lớn và quan trọng gồm: lưu vực sông Hồng - Thái Bình, Bằng Giang - Kỳ Cùng, Mã, Cả, Hương, Vu Gia - Thu Bồn, Trà Khúc, Kôn - Hà Thanh, Ba, Sê San, Srê Pốk, Đồng Nai, Mekong. 

Nhằm xây dựng lộ trình, kế hoạch triển khai lập, điều chỉnh quy hoạch tổng hợp lưu vực sông liên tỉnh giai đoạn đến năm 2025 để cụ thể hóa nội dung quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà ký Quyết định số 161/QĐ-TTg ngày 6/2/2024 phê duyệt kế hoạch thực hiện Quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Luật Tài nguyên nước 2023 được Quốc hội XV thông qua tại Kỳ họp thứ 6, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2024. Với 10 Chương và 86 Điều, Luật Tài nguyên nước 2023 đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước về quản lý, bảo vệ tài nguyên nước thông qua 4 nhóm chính sách gồm: Bảo đảm an ninh nguồn nước; xã hội hóa ngành nước; kinh tế tài nguyên nước và bảo vệ tài nguyên nước, phòng, chống tác hại do nước gây ra. Trong đó, Chính phủ hướng dẫn chi tiết 21 nội dung, giao Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn chi tiết 7 nội dung của Luật.

Luật Tài nguyên nước đã bổ sung quy định về điều hòa, phân phối tài nguyên nước; trong đó quy định cụ thể việc xây dựng kịch bản nguồn nước, tổ chức thực hiện các biện pháp ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, thiếu nước gây ra trên các lưu vực sông. Đáng chú ý, Luật đã ưu tiên phục hồi các ‘dòng sông chết’ nhằm khôi phục nguồn nước, tạo dòng chảy, cải tạo cảnh quan môi trường sinh thái, trong đó kèm theo chương trình, đề án, dự án ưu tiên làm sống lại các dòng sông (đang được bắt đầu thực hiện đối với sông Bắc Hưng Hải, sông Nhuệ, sông Đáy thông qua việc xây dựng các đập dâng để tạo dòng chảy).../.

Lê Hương