Truy xuất nguồn gốc: Cơ hội nâng cao giá trị cho sầu riêng và các loại nông sản khác

TMO - Trong bối cảnh diện tích sầu riêng tăng nhanh, các yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc không còn là khuyến nghị, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Mô hình liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, gắn thu mua với hỗ trợ kỹ thuật, kiểm nghiệm Cadimi và truy xuất nguồn gốc điện tử là hướng đi tất yếu để kiểm soát chất lượng ngay từ đầu chuỗi. 

Sầu riêng là một trong những mặt hành xuất khẩu chủ lực của ngành nông nghiệp. Nhận diện rõ thách thức, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã lựa chọn loại nông sản này là mặt hàng thí điểm triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam. Đây không chỉ là giải pháp công nghệ, mà còn là công cụ quản lý hiện đại, góp phần phòng, chống gian lận thương mại, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi và xây dựng niềm tin thị trường.

Dù mới ở giai đoạn thử nghiệm, việc thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng được đánh giá là bước đi quan trọng, tạo tiền đề hình thành chuỗi dữ liệu đầy đủ, minh bạch, kết nối từ vườn trồng, thu hoạch, sơ chế, đóng gói đến xuất khẩu. Khi thông tin được chuẩn hóa và số hóa, rủi ro vi phạm quy định thị trường sẽ giảm đáng kể, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Người trồng chăm sóc, bảo vệ quả sầu riêng sắp cho thu hoạch.

Từ thực tiễn sản xuất, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng sang phát triển bền vững ngay từ vùng trồng. Một số doanh nghiệp xác định vùng trồng là "gốc rễ" của chuỗi giá trị sầu riêng xuất khẩu. Thay vì chỉ thu mua, doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, phối hợp với đơn vị chuyên môn tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn nông dân canh tác theo tiêu chuẩn xuất khẩu, kiểm soát nhật ký sản xuất và duy trì điều kiện mã số vùng trồng.

Theo Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong bối cảnh diện tích sầu riêng tăng nhanh, các yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc không còn là khuyến nghị, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Mô hình liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, gắn thu mua với hỗ trợ kỹ thuật, kiểm nghiệm Cadimi và truy xuất nguồn gốc điện tử là hướng đi tất yếu để kiểm soát chất lượng ngay từ đầu chuỗi. Nếu không minh bạch được quy trình, không truy xuất được nguồn gốc thì đồng nghĩa với việc mất thị trường.

Quyết định ban hành Kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035 mở ra cơ hội lớn cho ngành hàng sầu riêng nói riêng và nông sản Việt Nam nói chung. Theo lộ trình, đến hết năm 2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ được xây dựng, thí điểm và đánh giá, trước mắt áp dụng với sầu riêng; từ 1/7/2026, triển khai với hầu hết nông sản quan trọng làm thực phẩm, bảo đảm thông tin tối thiểu về nông hộ, vùng sản xuất và quá trình sản xuất – thu hoạch.

Giai đoạn 2027–2030, hệ thống được nâng cấp toàn diện, kết nối đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan; từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giám sát, cảnh báo sớm về chất lượng và an toàn thực phẩm. Đến năm 2035, hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ bao phủ toàn bộ nông sản và vật tư nông nghiệp, hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý và phát triển thị trường.

Năm 2026 và các năm tiếp theo được kỳ vọng sẽ là giai đoạn bản lề, khi sầu riêng Việt Nam chuyển mạnh từ "lượng" sang "chất", từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững, đặt nền móng vững chắc cho một ngành hàng xuất khẩu chủ lực có uy tín và giá trị lâu dài.

Sầu riêng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng. Những con số xuất khẩu ấn tượng trong năm 2025 không chỉ khẳng định vị thế của ngành hàng tỷ USD, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tăng trưởng "nóng" sang phát triển bền vững, dựa trên nền tảng chuẩn hóa sản xuất, kiểm soát chất lượng và minh bạch hóa chuỗi giá trị.

Được biết, năm 2025, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024, trong đó sầu riêng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với kim ngạch xấp xỉ 4 tỷ USD, chiếm 40–45% tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Năm 2026, sầu riêng vẫn được xác định là ngành hàng chiến lược, đóng góp lớn cho tăng trưởng xuất khẩu nông nghiệp.

LÝ LAN