Khai thác hợp lý, hiệu quả tài nguyên bô xít

TMO - Với trữ lượng nguồn tài nguyên bô xít lớn, tỉnh Đắk Nông xác định phát triển sản xuất công nghiệp Alumin, luyện nhôm và năng lượng gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Trữ lượng bô xít của Đắk Nông rất lớn, chiếm khoảng 2/3 tổng trữ lượng của cả nước. Trữ lượng và tài nguyên dự tính vào khoảng 1,436 tỷ tấn tinh quặng, tương đương 3,425 tỷ tấn quặng nguyên khai. Hàm lượng nhôm đạt từ 35-40%. Các mỏ được phân bố chủ yếu tại các địa phương như: Đắk Glong, Đắk Song, Đắk R’lấp, Tuy Đức và TP. Gia Nghĩa.

Theo quy hoạch khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 866 ngày 18/7/2023 (Quy hoạch 866), Đắk Nông là địa phương đứng đầu cả nước về trữ lượng bô xít. Toàn tỉnh Đắk Nông có 29 mỏ bô xít, với trữ lượng quặng đạt gần 1,8 tỷ tấn. Tài nguyên khoáng sản này của tỉnh được dự báo khoảng hơn 2,5 tỷ tấn; tổng trữ lượng quặng đạt gần 4,3 tỷ tấn.

Bô xít ở Đắk Nông được đánh giá có chất lượng cao hơn bô xít ở các địa phương khác. Hàm lượng bô xít nhôm đạt gần 40%. Theo Quy hoạch 866, diện tích bô xít được quy hoạch thăm dò, khai thác của Đắk Nông là 179.597 ha. Quy hoạch bô xít chiếm 27% diện tích tự nhiên của Đắk Nông và diện tích rộng nhất cả nước.

Tỉnh Đắk Nông khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên bô xít, tạo động lực phát triển kinh tế. 

Để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2020 – 2025, Đắk Nông đã đặt ra mục tiêu “Xây dựng tỉnh Đắk Nông trở thành địa phương phát triển kinh tế năng động và bền vững của vùng Tây Nguyên”; “Trở thành Trung tâm công nghiệp Nhôm quốc gia” đến năm 2030. Cụ thể hóa nội dung trên, ngày 19/8/2021, Tỉnh ủy Đắk Nông đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU về phát triển công nghiệp, giai đoạn 2021 - 2025, có định hướng đến năm 2030 để lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện.

Nghị quyết xác định rõ, đến năm 2025, phát triển công nghiệp alumin, điện phân nhôm và năng lượng tái tạo sẽ trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh. Từ đó góp phần tăng thu ngân sách, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng công nghiệp từng bước hiện đại.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, trong giai đoạn 2010-2020, trên địa bàn tỉnh Đắk Nông đã đưa vào hoạt động sản xuất Dự án Nhà máy Alumin Nhân Cơ (Đắk R’lấp). Đây là khởi đầu cho việc hình thành Trung tâm công nghiệp Nhôm tại Đắk Nông. Sản lượng alumin quy đổi của Nhà máy alumin Nhân Cơ liên tục tăng qua các năm. Hiện nhà máy đã đạt công suất trên 700.000 tấn/năm, vượt công suất thiết kế (650.000 tấn/năm).

Nằm liền kề Nhà máy alumin Nhân Cơ, Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông với công suất 450.000 tấn nhôm quy đổi/năm đã được triển khai. Tổng kinh phí đầu tư dự án là trên 15.000 tỷ đồng. Hiện dự án đang trong quá trình hoàn thiện hạ tầng. Nhà máy hình thành sẽ tạo điều kiện đồng bộ hóa và khép kín chuỗi công nghiệp khai thác bô xít - chế biến alumin - sản xuất nhôm thỏi và công nghiệp chế biến nhôm thỏi.

Khi đi vào hoạt động, dự án sẽ bao tiêu toàn bộ sản lượng alumin của Nhà máy Alumin Nhân Cơ và một phần sản lượng của Nhà máy Alumin Tân Rai (Lâm Đồng). Ở Đắk Nông, các chuyên gia đã đánh giá tiềm năng về năng lượng tái tạo, trong đó điện gió là rất lớn. Nếu xây dựng được tổ hợp khai thác, chế biến quặng ra sản phẩm alumin rồi tiếp tục sản xuất ra nhôm bằng năng lượng tái tạo sẽ nâng cao giá trị khoảng sản bô xít.

Tỉnh Đắk Nông kiến nghị Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan gỡ vướng do quy hoạch bô xít chồng lấn các dự án trên địa bàn. 

Tuy nhiên, Quy hoạch khoáng sản bô xít đang bao trùm gần 1/3 diện tích tự nhiên toàn tỉnh Đắk Nông. Việc chồng lấn quy hoạch bô-xít đang khiến hàng loạt dự án bị đình trệ, ngưng thi công hoặc không được triển khai gây ra nhiều cản trở, kìm hãm sự phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Đắk Nông có 1.062 công trình, dự án với tổng mức đầu tư khoảng 20.000 tỷ đồng hiện có đất chồng lấn với quy hoạch bô-xít và khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia. Trong đó, số công trình, dự án thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn từ nay đến năm 2025 khoảng 5.000 tỷ đồng.

Để gỡ vướng do quy hoạch bô xít chồng lấn các dự án trên địa bàn, tỉnh Đắk Nông đã có văn bản nêu ra nhiều khó khăn, vướng mắc liên quan; đồng thời kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành tập trung tháo gỡ cho tỉnh; cho địa phương cơ chế để triển khai thực hiện đối với công trình, dự án trọng điểm, cấp bách tác động lớn đến phát triển kinh tế-xã hội, Chương trình Mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số…

Cụ thể, quy hoạch mỏ bô xít tỉnh Đắk Nông phân bố trên địa bàn 5 huyện, thành phố và chiếm diện tích gần 200.000ha, tương đương với gần 1/3 diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Việc chồng lấn quy hoạch bô-xít đang khiến hàng loạt dự án bị đình trệ, ngưng thi công, trong đó, có nhiều dự án lớn, quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Bên cạnh đó, tỉnh Đắk Nông cũng đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công thương cung cấp cho tỉnh bản đồ phân bố khu vực chứa thân quặng bô xít và các bản đồ liên quan để tỉnh rà soát các dự án phát triển kinh tế-xã hội chồng lấn với khu vực có thân quặng. Đồng thời, cho phép tỉnh cấp phép và đăng ký xác nhận khu vực, khối lượng đất san lấp có lẫn quặng bô xít để phục vụ thi công xây dựng các dự án hạ tầng, đường giao thông quan trọng, đặc biệt là dự án đường cao tốc Gia Nghĩa (Đắk Nông)-Chơn Thành (Bình Phước)…

Hoàng Tùng