[15 năm Cây Di sản Việt Nam] Hành trình kết nối cộng đồng chung tay bảo vệ cảnh quan, môi trường

TMO - 15 năm hoạt động vinh danh, bảo tồn Cây Di Sản Việt Nam không chỉ là hành trình ý nghĩa về bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là hoạt động gắn kết cộng đồng, lan tỏa những việc làm hay hành động đẹp, chung tay xây dựng không gian xanh, sạch, đẹp. Từ những cây đa đầu làng đến cánh rừng nguyên sinh, hay ở nơi đảo xa, mỗi cây Di sản là một chứng nhân thời gian, lưu giữ ký ức và khơi dậy niềm tự hào để từ đó mỗi người cần có trách nhiệm hơn với Cây Di sản mà cha ông để lại.

Tháng 3/2010, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) chính thức khởi xướng sự kiện “Cây Di sản Việt Nam” với mục đích bảo vệ những cây cổ thụ có giá trị đặc biệt về cảnh quan thiên nhiên, lịch sử văn hóa. Quần thể cây cổ thụ đầu tiên được vinh danh, công nhận Cây Di sản là 9 cây muỗm cổ thụ hơn 700 năm tuổi ở đền Voi Phục (Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội). Tại thời điểm đầu triển khai, cum từ “Cây Di sản” hầu như không ai biết đến và khá lạ lẫm với cộng đồng xã hội và lạ lẫm với chính không ít chuyên gia, nhà khoa học (hoạt động ngoài hệ thống của VACNE).

Tuy nhiên, với sự kiên trì và tinh thần quyết tâm cao, sự kiện “Cây Di sản Việt Nam” đã được nhiều người biết đến và đón nhận. Đến nay, với những ý nghĩa thiết thực và tính nhân văn cao, sự kiện “Cây Di sản” đã trở thành phong trào rất đặc biệt, được cộng đồng tích cực hưởng ứng tham gia, các cơ quan, tổ chức, đơn vị ủng hộ. Và đến nay, theo Văn phòng Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, đã có trên 8.000 cây cổ thụ, quần thể cây cổ thụ ở hầu hết các tỉnh, thành trên khắp cả nước (cả trong đất liền và ngoài hải đảo xa) đã được công nhận Cây Di sản Việt Nam.

Cây Di sản ở xã Cốc San (Lào Cai) tại cây đa di sản.

Những cây cổ thụ (Cây Di sản) như: đa, si, muỗm, thị… từng chứng kiến bao thế hệ lớn lên và trở thành thành biểu tượng của mỗi làng quê, vùng, miền. Mỗi cây không chỉ mang giá trị sinh học, mà còn là những thước phim sống động về lịch sử, văn hóa và tâm linh. 

Với quần thể cây cổ thụ, năm 2024 đánh dấu nhiều sự kiện quan trọng về công tác bảo tồn Cây Di sản. Hai trong số đó là sự kiện vinh danh, công nhận quần thể chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở Mộc Châu, Sơn La và quần thể hơn 150 cây cổ thụ từ 300 – 500 năm tuổi ở Vườn Quốc gia Bái Tử Long (Quảng Ninh) được công nhận Cây Di sản Việt Nam. Những năm trước đó, nhiều quần thể cây cổ thụ khác cũng đã được công nhận. Đơn cử như, quần thể chè Shan tuyết ở các tỉnh Hà Giang, Yên Bái, Lai Châu, Điện Biên, quần thể lim cổ thụ ở đền Và (Sơn Tây, Hà Nội), hay quần thể trên 160 cây (trong đó có 7 cây kơ nia hơn 1.000 năm tuổi) ở Mã Đà, Bình Phước… Những cây cổ thụ này không chỉ mang nhiều ý nghĩa về đa dạng sinh học mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái bền vững, tạo thêm nguồn lực để địa phương vừa bảo tồn cảnh quan, vừa khai thác tiềm năng kinh tế.

Giáo dục thế hệ trẻ nâng cao nhận thức, ý thức, trách nhiệm bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, môi trường từ hoạt động "Cây Di sản".

15 năm qua, sự kiện “Cây Di sản Việt Nam” không chỉ góp phần bảo vệ hệ sinh thái mà còn tạo ra những tác động tích cực về kinh tế - xã hội. Những cây cổ thụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm tuổi không chỉ là “lá phổi xanh” quý giá, mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn, thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái, mang lại sinh kế bền vững cho người dân địa phương. 

Quan trọng hơn, hoạt động này đã khơi dậy tinh thần trách nhiệm trong cộng đồng. Khi một cây cổ thụ được công nhận là Cây Di sản, đó không chỉ là sự ghi nhận về giá trị, mà còn là lời nhắc nhở nâng cao ý thức bảo tồn cảnh quan thiên nhiên. Mỗi người dân, chuyên gia, nhà khoa học đến chính quyền địa phương, đều trở thành một phần của hành trình gìn giữ những “nhân chứng xanh” cho thế hệ mai sau. 

15 năm với hơn 8.000 cây, quần thể cây cổ thụ đã được vinh danh Cây Di sản, đây cũng là hơn 8.000 câu chuyện về thiên nhiên, về văn hóa và con người Việt Nam. Nhưng quan trọng hơn cả, đó là lời nhắc nhở rằng mỗi cây cổ thụ không chỉ là một phần của quá khứ, mà còn là niềm hy vọng cho một tương lai xanh./.

THU HIỀN – HƯƠNG LAM